Afgan Hava Kuvvetlerinin katıldığı her savaş
Afganistan hava kuvvetleri çeşitli hükümetler için savaştı: monarşi, komünist hükümet ve Sovyet müttefikleri, 1990'lardaki rakip gruplar, Ağustos 2021'deki çöküşüne kadar İslam Cumhuriyeti ve o zamandan beri çoğu devletin tanımadığı Taliban'ın İslam Emirliği. Taliban liderliğindeki Savunma Bakanlığı ve Pakistanlı yetkililer tarafından 2026'daki Pakistan savaşıyla ilgili iddialar bağımsız olarak doğrulanmamıştır ve atfedilmiştir. Resmi kayıtlarda konsolide edilmiş bir sorti veya kayıp rakamı varsa, burada verilmiştir; hesaplar uyuşmuyorsa, aralık gösterilmiş ve uyuşmazlık belirtilmiştir. Boş hücreler, çatışmaların az olmasından değil, hiçbir rakamın doğrulanamaması nedeniyle boştur.
1924'teki Khost isyanından 2026'daki Pakistan savaşına kadar.
| Anlaşmazlık | Yıllar | Aykırı | Ana uçak | Çıkışlar | Uçak kayboldu | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Khost isyanıMangal ayaklanmasıAfgan hava kuvvetleri | 1924–1925 | Khost bölgesindeki aşiret isyancıları | Sovyetler tarafından tedarik edilen ve çoğunlukla Sovyet pilotlar tarafından kullanılan uçaklar. | |||
|
Yeni hava kuvvetlerinin ilk operasyonu, güneydoğudaki bir kabile ayaklanmasına karşı gerçekleştirildi. Wikipedia'ya göre, yeni hava kuvvetleri ilk olarak 1924 ve 1925 yıllarında Khost isyanına karşı savaşa katıldı. Sovyet ve İngiliz uçaklarından oluşan küçük bir birlikti ve ilk on yılında uçuşların çoğunu Sovyet pilotları gerçekleştirdi. Sorti sayısı veya kayıplara ilişkin herhangi bir veri bulunamadı. Sonuç Ayaklanma 1925'te bastırıldı. Sovyet pilotlarının çatışmalardaki rolü ve hava saldırısı sonucu yaşanan kayıplar teyit edilemedi.
|
||||||
| Afganistan iç savaşıAmanullah'ın düşüşüAfgan hava kuvvetleri | 1928–1929 | Habibullah Kalakani'nin Saqqawist güçleri | Polikarpov R-1 ve diğer Sovyet ve İngiliz tipleri | |||
|
Kral Amanullah'ı deviren isyana karşı onun için uçtu. Aralık 1928'de başlayan iç savaş, ilk Afgan hava kuvvetlerini yerle bir etti. İngilizce Wikipedia'ya göre uçakların çoğu imha edildi; Rusça Wikipedia ise hava kuvvetlerinin 1929'da dağıtıldığını ve 1937'de yeniden kurulduğunu belirtiyor. Bu, Afgan hava kuvvetlerinin onu kuran hükümetle birlikte yok olduğu ilk örnekti; ancak son olmayacaktı. Sonuç Amanullah devrildi; hava kuvvetleri 1929'da dağıtıldı ve ancak 1937'den itibaren yeniden kuruldu. Ulaşılan kaynaklarda iç savaş sırasındaki hava operasyonlarına dair ayrıntılara rastlanmadı.
|
||||||
| Saur Devrimi1978 darbesiAfgan Hava Kuvvetleri | 1978 | Başkan Muhammed Daoud Han'a bağlı güçler | Su-7, MiG-21 | |||
|
Komünist subaylar Bagram'ı ele geçirdi ve cumhurbaşkanlığı sarayına havadan saldırdı. 27 Nisan 1978'de Albay Abdül Kadir helikopterle Bagram'a uçtu, MiG-21'lerle donatılmış 322. Hava Alayı'nın kontrolünü ele geçirdi ve darbenin hava tarafını yönetti; bu sırada Aslam Watanjar komutasındaki tanklar Kabil'de saldırıya geçti. Öğleden sonra geç saatlerde Su-7'ler alçaktan uçarak şehrin merkezindeki saray olan Arg'a roketler ateşledi; gece yarısı civarında altı Su-7 art arda saldırdı. Daoud öldürüldü. Hava kuvvetleri bir devrim gerçekleştirmişti ve komutanı yeni rejimin önde gelen isimlerinden biri oldu. Sonuç Daoud öldürüldü ve Halkın Demokratik Partisi iktidara geldi. Ölü sayısı konusunda görüş ayrılıkları var: Batılı kaynaklar ölü sayısını yaklaşık 2.000 olarak tahmin ederken, General Nabi Azimi ise yaklaşık 40 ölü olduğunu iddia etti.
|
||||||
| Sovyet-Afgan SavaşıHerat ayaklanması ve 1989-92 savaşı da dahil olmak üzereAfgan Hava Kuvvetleri (Demokratik Afganistan Cumhuriyeti) | 1979–1992 | Afgan mücahitleri ve Pakistan (sınır olayları) | MiG-17, MiG-21, Su-7ve 5 tane daha | 617 | ||
|
Mücahitlere karşı hükümet ve Sovyet güçlerine yakın destek, bombalama ve nakliye sağlama. Hava savaşı işgalden önce başladı: Mart 1979'da Şindand'dan kalkan Il-28'ler, ölü sayısı 3.000 ile 25.000 arasında tahmin edilen bir ayaklanma sırasında Herat'ı bombaladı. Aralık 1979'da Sovyet güçlerinin gelmesinden sonra Afgan hava kuvvetleri belki de 400 uçağa ulaştı; Kabil, Bagram, Şindand ve Kandahar'da alayları vardı ve birçok uçağın mürettebatı veya bakımı Sovyet, Çekoslovak ve Kübalı danışmanlar tarafından yapılıyordu. Wikipedia'nın alıntıladığı 1 Şubat 1986 tarihli bir durum raporu, 226 uçak, 217 muharebeye hazır uçak ve 89 helikopterden bahsediyor. Pakistan Hava Kuvvetleri'nin sayımına göre, Pakistan'ın F-16'ları Mayıs 1986 ile Kasım 1988 arasında Afganistan'dan gelen en az sekiz işgalciyi düşürdü; bunlar arasında Afgan Su-22'leri ve bir An-26 da vardı. Sovyetlerin çekilmesinin ardından, hava kuvvetleri 6 Mart 1990'daki başarısız darbe girişimine kadar Najibullah'ı iktidarda tuttu; bu girişimde Şahnavaz Tanai'ye bağlı pilotlar Kabil'i bombaladı. Wikipedia'daki tahminlere göre savaşta bir ila üç milyon Afgan öldü. Sonuç Sovyet ordusu 15 Şubat 1989'da bölgeden ayrıldı; hükümet ise Nisan 1992'ye kadar hava gücüyle kontrolü elinde tuttu. Tüm uçak sayıları ikincil kaynaklardan elde edilen tahminlerdir; Sovyet ve Afgan arşivleri kontrol edilmemiştir. Pakistan Hava Kuvvetleri'nin (PAF) düşürdüğü uçak sayısı Pakistan'ın sayımıdır; Afgan hükümetinin bu olaylarla ilgili görüşüne rastlanmamıştır.
|
||||||
| Afgan iç savaşlarıgruplar ve TalibanÖnce fraksiyonel hava kuvvetleri, sonra Taliban hava kuvvetleri. | 1992–2001 | Rakip mücahit grupları ve Kuzey İttifakı (Birleşik Cephe) | MiG-21MF, Su-22, L-39Cve 4 tane daha | |||
|
Hava kuvvetlerinin kalıntıları rakip gruplar için savaştı; 1996'dan itibaren Taliban, Kuzey İttifakı'na karşı MiG-21 ve Su-22 uçakları kullandı. Nisan 1992'de Najibullah'ın düşüşüyle birlikte hava kuvvetleri galipler arasında bölündü; Abdül Raşid Dostum kuzeyde bir hava kolu tuttu. 1994'te Kandahar'ı ve 1996'da Kabil'i ele geçiren Taliban, her iki şehirdeki uçakları da devraldı ve alışılmadık bir şekilde eski komuta yapısını koruyarak eski komünist pilotları kendi bünyesine kattı. Wikipedia'nın 1990'ların sonlarındaki sayımına göre beş MiG-21MF, on Su-22, altı Mi-8, beş Mi-35, beş L-39C, altı An-12 ve yaklaşık 25 An-26 bulunuyordu. 3 Ağustos 1995'te bir Taliban MiG-21'i, bir Rus Il-76'yı Kandahar'a iniş yapmaya zorladı; yedi kişilik mürettebat bir yıl boyunca esir tutulduktan sonra uçakla kaçtı. Sonuç Taliban, 2001 yılının sonlarına kadar ülkenin büyük bir bölümünü ve hava kuvvetlerini kontrol ediyordu. Envanter rakamları tahmini değerlerdir; Kuzey İttifakı'nın kendi hava kuvvetleri burada ele alınmamıştır.
|
||||||
| ABD öncülüğündeki müdahaleOperasyon Kalıcı Özgürlük, 2001Taliban hava kuvvetleri | 2001 | Amerika Birleşik Devletleri ve koalisyonu ve Kuzey İttifakı | MiG-21, Su-22, Mi-8/17 | |||
|
Taliban hava kuvvetleri, savaşçı olmaktan ziyade bir hedef konumundaydı. 7 Ekim 2001'den itibaren ABD ve koalisyon güçlerinin düzenlediği hava saldırıları Taliban havacılığının büyük bir bölümünü imha etti; Rusça Vikipedi'ye göre bunların çoğu sonbahar harekatında imha edildi, İngilizce Vikipedi'ye göre ise hava kuvvetlerine ait sadece birkaç helikopter kaldı. Ardından gelen yeniden yapılanma neredeyse sıfırdan başladı. Sonuç Taliban hükümeti Kasım-Aralık 2001'de düştü. Ulaşılan kaynaklarda Taliban'a ait imha edilen uçak sayısına dair herhangi bir bilgiye rastlanmadı.
|
||||||
| Taliban isyanına karşı savaşAfganistan İslam Cumhuriyeti, 2005–2021Afgan Ulusal Ordusu Hava Kolordusu, Afgan Hava Kuvvetleri ve Özel Görev Kanadı | 2005–2021 | Taliban ve İslam Devleti Horasan Vilayeti | Mi-17, UH-60A, MD 530Fve 5 tane daha | |||
|
Asker taşıma, yaralı tahliyesi, ikmal ve 2015'ten itibaren MD-530, A-29 ve AC-208 uçaklarıyla yakın hava desteği. Ocak 2015'te ISAF muharebe misyonunun sona ermesi ve koalisyon hava gücünün azaltılmasıyla Afgan Hava Kuvvetleri kendi ateş desteğini sağlamak zorunda kaldı. MD-530'lar 2015'te Nangarhar'da harekete geçti; A-29'lar 2016'da devreye girdi ve 22 Mart 2018'de bir Afgan A-29'u, sivillerin yakınında ikincil hasarı önlemek için seçilen Farah'taki bir Taliban yerleşkesine GBU-58 lazer güdümlü bomba attı. 2020'nin sonuna doğru Savunma Bakanlığı, hava kuvvetlerinin kendi başına gündüz ve gece saldırıları planlayıp uçurabileceğini, ancak yine de yüklenici lojistiğine bağımlı olduğunu değerlendirdi. UNAMA, Afgan Hava Kuvvetleri saldırılarından kaynaklanan sivil kayıpların 2020'de 6 arttığını, bunun 2009'dan beri hava kuvvetlerine atfedilen en yüksek oran olduğunu kaydetti. Hırvat ve diğer NATO danışman ekipleri Mi-17 mürettebatına rehberlik etti; geri kalanını ise ABD ve NATO eğitti. Sonuç İslam Cumhuriyeti ve hava kuvvetleri Ağustos 2021'de çöktü. Afganistan Savunma Bakanlığı'nın hava saldırısı ve operasyon rakamları bağımsız olarak doğrulanmamıştır. UNAMA'nın rakamları kendi dokümantasyonudur; Afgan hükümetinin yanıtı kontrol edilmemiştir.
|
||||||
| Taliban saldırısı ve İslam Cumhuriyeti'nin düşüşüMayıs–Ağustos 2021Afgan Hava Kuvvetleri ve Özel Görev Kanadı | 2021 | Taliban | A-29, UH-60A, Mi-17ve 4 tane daha | |||
|
Hükümetin son hava saldırıları ve ikmal görevlerinde uçtu, ardından yurt dışındaki uçakları tahliye etti. ABD'li yükleniciler Mayıs ve Haziran 2021'de geri çekildi ve SIGAR daha sonra Black Hawk helikopterlerinin yaklaşık 'ının birkaç ay içinde yere indirildiğini bildirdi; pilotlar üs dışında suikast hedefi haline getirildi. Eyalet başkentleri düştükçe, mürettebat uçakları kuzeye uçurdu. Özbekistan, Wikipedia'nın sayımına göre 585 personelle birlikte 22 uçak ve 24 helikopterin Termez'e "zorla" indirildiğini söyledi; The War Zone, uydu görüntülerinde en az altı A-29, yaklaşık 11 PC-12, yaklaşık yedi Black Hawk ve yaklaşık 19 Mi-17 tipi helikopter tespit etti. Tacikistan'ın Bukhtar kentine yaklaşık 150 personel geldi, bunların 143'ü pilottu (The Diplomat'a göre) ve 9 Kasım 2021'de BAE'ye uçurulana kadar bir sanatoryumda tutuldular. Kabil havaalanında ABD güçleri geride bıraktıkları uçakları etkisiz hale getirdi. Sonuç Kabil 15 Ağustos 2021'de düştü; devlet kurumu olarak hava kuvvetleri sona erdi ve kalan uçakları Taliban'ın eline geçti. Özbekistan'ın açıklamaları, uydu analizleri ve daha sonraki raporlar arasında uçak sayıları farklılık göstermektedir; Tacikistan'a ulaşan uçak sayısı doğrulanamamıştır (Wikipedia iki uçaktan bahsetmektedir). Kabil'de devre dışı bırakılan uçak sayısı (Wikipedia'ya göre 73) ABD hükümetine ait bir sayfadan doğrulanamamıştır.
|
||||||
| Ekim 2025 Afganistan-Pakistan çatışmalarıKhyber Fırtınası Operasyonuİslam Emirliği Hava Kuvvetleri | 2025 | Pakistan | ||||
|
Belgelenmiş bir hava gücü rolü yok; Taliban karadan karşılık verirken Pakistan havadan saldırdı. 9-19 Ekim 2025 tarihleri arasında Pakistan, Afganistan'da hava ve insansız hava aracı saldırıları düzenleyerek, Pakistan Talibanı'nın (TTP) lideri Nur Veli Mehsud da dahil olmak üzere lider kadrosunu hedef aldığını iddia etti. Ancak Mehsud saldırılardan sağ kurtuldu. Wikipedia'daki kayıtlara göre Afgan hava kuvvetleri veya insansız hava araçlarının bu saldırılara katılımı söz konusu değil; Taliban ise Pakistan sınır karakollarına karadan saldırılarla karşılık verdi. Bu olay, kendi savaş uçağı ve bilinen bir hava savunma sistemi olmayan bir hava kuvvetinin sınırlarını gösterdi. Sonuç Katar ve Türkiye'nin arabuluculuğuyla 19 Ekim 2025'te Doha'da ateşkes anlaşmasına varıldı; daha sonra İstanbul'da yapılan görüşmeler sonuçsuz kaldı. Kayıp sayıları, UNAMA'nın sivil kayıp rakamları hariç, her iki tarafın kendi iddialarıdır; bu açıklama, Wikipedia'nın medya haberlerinin özetine dayanmaktadır.
|
||||||
| 2026 Afganistan-Pakistan savaşıPakistan hava saldırıları ve Taliban insansız hava aracı iddialarıİslam Emirliği Hava Kuvvetleri | 2026– | Pakistan | Drone'lar | |||
|
Pakistan hava saldırılarının hedefi; Taliban liderliğindeki Savunma Bakanlığı, Pakistan askeri tesislerine insansız hava aracı saldırıları düzenlediğini iddia etti. Pakistan, 21 Şubat 2026'da TTP ve IŞİD kampları olarak adlandırdığı yerlere hava saldırıları başlattı, ardından saldırıları Kabil, Kandahar, Celalabad havaalanı ve 1 Mart'ta Bagram'a genişletti. 27 Şubat'ta Taliban liderliğindeki Savunma Bakanlığı, Faizabad, Nowshera, Jamrud ve Abbottabad'daki Pakistan askeri üslerine "hava saldırıları" düzenlediklerini duyurdu; Pakistan saldırıların bazılarını reddetti ve insansız hava araçlarını engellediğini söyledi. 28 Şubat'ta Afgan güçleri Celalabad üzerinde bir Pakistan savaş uçağını düşürdüklerini iddia etti; yakalanan kişinin sivil bir paraşütçü olduğu ortaya çıktı ve Pakistan bu iddiayı propaganda olarak nitelendirdi. Afganistan Savunma Bakanlığı ayrıca Kabil üzerinde Pakistan uçaklarına hava savunma ateşi açıldığını söyledi. Sonuç Kontrol anında durum devam ediyordu; kalıcı bir ateşkes sağlanmadı. Buradaki her kayıp iddiası tek bir tarafın iddiasıdır; hiçbiri bağımsız olarak doğrulanmamıştır. Bu anlatım, Bagram iddiası için New York Times da dahil olmak üzere medya haberlerinin Wikipedia özetine dayanmaktadır.
|
||||||
Bu aramayla eşleşen hiçbir sonuç bulunamadı.
Her rakam kontrol edildi.
- ABD Savunma Bakanlığı: Afganistan'da Güvenlik ve İstikrarın Artırılması (Aralık 2020)Moody'de eğitim için kullanılan altı A-29 uçağı Afganistan'a sevk ediliyordu ve böylece filo 24'e ulaşıyordu; Afganistan Hava Kuvvetleri (AAF) gündüz ve gece saldırılarını bağımsız olarak planlayıp uçurabilecekti, ancak lojistik desteği için yükleniciye bağımlı olacaktı.
- SIGAR 23-16-IP: Afgan Güvenlik Güçleri Neden Çöktü? (Şubat 2023)ABD yaklaşık 300 uçak sağladı; Afgan Hava Kuvvetleri'nin en az 2030 yılına kadar kendi kendine yeterli olması beklenmiyordu; Afgan bakım personeli bakımın en fazla 'ını yapıyordu; eski generaller, 2021'de yüklenicilerin ayrılmasından sonraki aylarda Black Hawk helikopterlerinin yaklaşık 'ının yere indirildiğini söyledi; Afgan Hava Kuvvetleri pilotları birkaç uçağı Orta Asya'ya uçurdu.
- UNAMA: Afganistan Silahlı Çatışmalarda Sivillerin Korunması, 2020 Yıllık Raporu2020 yılında hava saldırılarında 693 sivil kayıp yaşandı (341 ölü, 352 yaralı); Afgan Hava Kuvvetleri'nin hava saldırılarındaki kayıpları 6 artarak 2009'da sistematik belgelemenin başlamasından bu yana en yüksek seviyeye ulaştı ve tüm hava saldırısı sivil kayıplarının 'sını oluşturdu.
- NATO: Afganistan'daki Kararlı Destek Misyonu (2015–2021)1 Ocak 2015 - Eylül 2021 tarihleri arasında görev yapan misyonun merkezi Kabil/Bagram, şubeleri ise Mezar-ı Şerif, Herat, Kandahar ve Laghman'daydı; geri çekilme kararı 14 Nisan 2021'de alındı.
- Savaş Bölgesi: ABD tarafından satın alınan Afgan Hava Kuvvetlerine ait düzinelerce uçak Özbekistan'daki bir havaalanında sahipsiz kaldı (18 Ağustos 2021)16 Ağustos 2021 tarihli Termez uydu görüntüsü: 22 sabit kanatlı uçak ve yaklaşık 24-26 helikopter, bunların arasında en az altı A-29, en az beş C-208/AC-208, yaklaşık 11 PC-12NG, yaklaşık yedi UH-60 ve yaklaşık 19 Mi-8/17 bulunuyor; bir A-29 Özbekistan'da kayboldu, bildirildiğine göre bir Özbek MiG-29 ile çarpışma sonucu; Özbekistan 46 uçağın zorunlu iniş yaptığını açıkladı.
- Savaş Bölgesi: Tacikistan'a kaçan Afgan pilotlar, ABD'nin yardımıyla nihayet ayrılmak üzere (10 Kasım 2021)Tacikistan'da yaklaşık 150 AAF personeli bulunuyordu; AAF envanterinin yaklaşık dörtte biri Özbekistan ve Tacikistan'a kaçtı.
- Diplomat: Tacikistan'da tutulan Afgan pilotlar nihayet serbest bırakıldı (Kasım 2021)Taliban sözcüsü Zabihullah Mujahid, 143'ü pilot olmak üzere 191 Afgan'ın yaklaşık üç ay bir yurtta ve bir sanatoryumda kaldıktan sonra 9 Kasım 2021'de Tacikistan'dan Birleşik Arap Emirlikleri'ne uçtuğunu ve onları tutuklama planlarının olmadığını söyledi.
- Khaama Press: ABD ve Özbekistan, Afganistan'a askeri uçak temini konusunda anlaştı (27 Ağustos 2024)ABD Büyükelçisi Jonathan Henick: Ekipman Özbekistan'da kalacak; Mi-17, UH-60, PC-12, C-208, AC-208, A-29 tipleri; Özbekistan 15 Ağustos 2021'de 22 uçak ve 24 helikopter bildirdi; Taliban Savunma Bakanı Mohammad Yaqoob Özbekistan ve Tacikistan'ı uyardı.
- Khaama Press: AAF'nin A-29 Super Tucano hafif saldırı uçağına dair bilgiler (16 Nisan 2016)Hizmette sekiz adet A-29 bulunuyor, son dördü Mart 2016'nın sonlarında eklendi; Savunma Bakanlığı: iki günde en az 83 görev uçuşu gerçekleştirildi.
- Khaama Press: Afgan Hava Kuvvetleri, Farah'ta Taliban'a ilk lazer güdümlü bombayı attı (28 Mart 2018)22 Mart 2018: Resolute Support'un bildirdiğine göre, bir A-29 uçağı Farah'taki bir Taliban yerleşkesine GBU-58 lazer güdümlü bomba attı.
- Khaama Press: MD-530, Nangarhar'da başarılı bir muharebe denemesi gerçekleştirdi (15 Ağustos 2015)2015 yılının ilk çeyreğinde altı adet MD-530 teslim edildi; 2016 başlarında 16 adet daha teslim edilmesi bekleniyor; ilk muharebe görevi Nangarhar'da.
- Hırvatistan Savunma Bakanlığı: 15. HRVCON KFOR ve 10. Mi-17 AAT ISAF eğitimleri tamamlandı (Şubat 2014)Hırvatistan'ın Mi-17 Hava Danışma Ekibi, ISAF çatısı altında Afgan Hava Kuvvetleri pilotlarına ve mürettebatına eğitim verdi.
Veriler 30.09.2026 tarihinde doğrulanmıştır. Afgan Hava Kuvvetlerine geri dönelim..