Her hava kuvveti ekipman satın alır. Daha zor soru ise bununla ne yapılacağıdır: Hangi taktikler işe yarar, bir pilot gece dört g ivmeyle hangi kumanda dizisini uygulayabilir, yeni bir pod için kaç teknisyene ihtiyaç duyulur ve bu ekipmanı taşımaya değer mi? Askeri Hava Uzmanlık Merkezi (Centre d'expertise aérienne militaire) bu soruya Fransızların verdiği cevaptır ve 1945'ten beri Mont-de-Marsan'da bulunmaktadır.

Çalıştığı hizmetten daha eski. Hava Bakanı Pierre Cot döneminde imzalanan 1 Nisan 1933 tarihli bir bakanlık kararnamesiyle Reims'te Askeri Havacılık Deneyim Merkezi kuruldu; bu, 2 Temmuz 1934 tarihli yasanın Hava Kuvvetlerini bağımsız bir hizmet haline getirmesinden bir yıl önceydi. Merkez 1940 yılında Orléans'ta yıkıldı. Albay Constantin Rozanoff, 1945 yılında Landes'deki Alman yapımı havaalanında merkezi yeniden inşa etti, ele geçirilen Alman ekipmanlarını ve ilk Fransız prototiplerini test etti ve o zamandan beri yerinden oynatılmadı.

CEAM, sıklıkla DGA'nın uçuş test organizasyonuyla karıştırılır ve bu ayrım asıl önemli noktadır. Istres ve Cazaux'daki iki ana tesiste yaklaşık 900 kişiden oluşan DGA Essais en vol, mühendislik çalışmalarını (enstrümanlı uçak gövdeleri, telemetri, ölçüm aralıkları) yürütür ve bir yeterlilik belgesi yayınlar: sistemin sözleşmede belirtilenleri yaptığını belirten bir açıklama. CEAM daha sonra kullanılabilir olup olmadığına karar verir. Operasyonel değerlendirmeyi yürütür, taktik dokümanları ve teknik kılavuzları yazar, ilk mürettebatı ve teknisyenleri eğitir ve kabulünü ilan eder. Rafale F3-R, 2018 sonbaharında DGA tarafından yeterlilik belgesi aldı ve 16 Temmuz 2019'da hava kuvvetleri tarafından kabul edildi; aradaki dokuz ay CEAM'ın çalışmasıydı.

Bugün, Landes valiliğinin verilerine göre 13 lokasyonda 39 birimi, yaklaşık 700 uzmanı ve on yılda açıklanan 2.500'den fazla operasyonel kapasitesi bulunmaktadır. 1 Eylül 2015'te adı değiştirilmiştir. deneyimler ile uzmanlık, İngilizce adı Hava Harp Merkezi olan bu merkez, 1 Şubat 1989'dan beri üs komutanına değil, doğrudan kurmay başkanına bağlıdır. Hava kuvvetleri birimi, Rafale, Mirage 2000D, Alpha Jet ve TBM 700'den oluşan karma bir filoyu, elektronik savaş programlaması için 07/330 EPIGE filosu ve 1 Eylül 2012'de kurulan taktik veri bağlantıları için CEILDT ile birlikte barındıran 1/30 Côte d'Argent av ve deney filosudur. Üssün bir özelliği ise şudur: Rafale dönüşüm filosu ETR 3/4 Aquitaine, burada değil, Saint-Dizier'de bulunmaktadır.

3. Normandiya Avcı Grubu, 1 Eylül 1942'de Lübnan'ın Rayak kentinde, önemli bir yerde savaşmak isteyen Özgür Fransız pilotlarından oluşturuldu. Altmış gönüllü 12 Kasım 1942'de yola çıktı ve yılın başında Moskova'nın 250 kilometre kuzeydoğusundaki İvanovo'ya ulaştı. Rus kışında tercümanlar aracılığıyla Rus uçaklarını öğrendiler, ilk operasyonel sortilerini Mart 1943'te gerçekleştirdiler ve 9 Mayıs 1945'teki Alman teslimiyetine kadar kaldılar; Sovyet hava kuvvetleriyle sonuna kadar birlikte savaşan tek Batılı Müttefik hava birliği oldular.

Uçaklar baştan sona Yakovlev savaş uçaklarıydı: Önce Yak-1, sonra Yak-9 ve 1944 yazından itibaren Fransız pilotların savaşın en iyi alçak irtifa savaş uçağı olarak değerlendirdiği ve Müttefiklerin sunduğu her şeye tercih ettiği Yak-3. Sovyet yüksek komutanlığı, 1944'te aynı adı taşıyan nehrin geçilmesinden sonra birliğe "Niemen" onursal unvanını ekledi ve birlik, Kızıl Bayrak Nişanı da dahil olmak üzere Sovyet nişanları topladı. Pilotlarından dördü - Marcel Albert, Marcel Lefèvre, Jacques André ve Roland de la Poype - Sovyetler Birliği Kahramanı ilan edildi.

Resmi kayıtlara göre, yaklaşık 5.240 sorti uçuşunda 273 onaylanmış zafer ve 37 muhtemel zafer elde edilmişken, görev yapan yaklaşık yüz pilottan 46'sı ölü veya kayıp olarak kaydedilmiştir. 273 rakamı, artık revize edilemeyen yasal bir toplamdır ve birliğin kendi derneği, bu iddialarla kesin olarak eşleştirilebilen Alman uçaklarının sayısının çok daha az olduğunu öne süren bir Bundesarchiv çapraz kontrolü yayınlamıştır. Her iki şey de aynı anda doğrudur ve hiçbiri, her iki pilottan birinin öldüğü kayıp oranını değiştirmez.

Bundan sonra olanlar kimsenin uyduramayacağı kısım. Stalin pilotlara uçaklarını verdi. 15 Haziran 1945'te kırk adet Yak-3, Doğu Prusya'daki Elbing'den kalktı ve 20 Haziran'da Le Bourget'e muzaffer bir karşılama ile indi. Birlik daha sonra Fas, Çinhindi ve Cezayir'den geçti ve Mosquito, P-63 Kingcobra, F6F Hellcat, P-47, Mistral, Vautour IIN ve nihayet 1966'dan itibaren Reims'te ve 1993'ten itibaren Colmar'da Mirage F1C ve F1CT uçaklarını kullandı. 1 Temmuz 2009'da faaliyetlerine ara verdi ve 25 Haziran 2012'de Mont-de-Marsan'da yaklaşık on adet Rafale F3 ile yeniden kuruldu. Fransız hava kuvvetlerinde hâlâ "alay" olarak adlandırılan tek birliktir ve filoları (SPA 91, SPA 93 ve SPA 97) Birinci Dünya Savaşı'ndan kalma amblemler taşımaktadır.

SEPECAT'ın ilk seri üretim Jaguar uçağı olan iki koltuklu E2, Komutan Gautier tarafından uçurularak 4 Mayıs 1972'de Mont-de-Marsan'a iniş yaptı ve "E2" lakabını aldı. Matou, ve 30 Mayıs'ta geçici bir standart olarak resmen CEAM'e teslim edildi. Değerlendirmeyi beş pilot yürüttü. Mayıs 1973'e kadar bu uçak tipiyle 500 sorti uçuşu gerçekleştirmişlerdi. Ortaya çıkan şey bir performans tablosu değil, bir işletme yöntemiydi: hücum açısı göstergesi birincil yaklaşma referansı olarak belirlendi, inişten sonra yerde bir buçuk saatlik fren soğutma kuralı getirildi, fren paraşütü konteyneri olmadan açıldı ve uçuş kılavuzundaki her normal ve acil durum prosedürü sıfırdan yazıldı.

İşin şekli budur ve değişmemiştir. Mirage III, Mirage F1, Alpha Jet ve Mirage 2000'in tamamı, 1 Mart 2016'da yeniden oluşturulan 30e escadre altında ECE 1/30 olarak yeniden numaralandırılana kadar aynı filo olan escadron de chasse 5/330 Côte d'Argent'tan geçmiştir.

Rafale burada artık standart standart değerlendiriliyor. 2018 sonbaharında DGA tarafından onaylanan F3-R, MBDA Meteor, Thales Talios işaretleme podu, AASM Block 3 ve GBU-16, Mode 5/S IFF ve otomatik yer çarpışma önleme sistemini içeriyordu; CEAM, operasyonel denemeleri donanmanın CEPA/10S birliğiyle birlikte yürüttü, böylece tek bir kılavuz seti her iki hizmet için de kullanıldı ve hava kuvvetleri standardı 16 Temmuz 2019'da benimsedi. İlk F4.1 uçağı Mart 2023'te Mont-de-Marsan'a geldi. ECE 1/30 tarafından değerlendirildi, standart o Ağustos ayında benimsendi ve 23 Şubat 2024'te hava kuvvetleri tam operasyonel kapasite ilan etti - ilk F4.1 hava polisi alarmı bu üsten uçuruldu. F4.1, Thales Scorpion kask nişangahını, güçlendirilmiş bağlantıyı ve SPECTRA ile RBE2 AESA radarında iyileştirmeleri ekledi.

En son örnek en hızlısı. 31 Aralık 2025'te DGA, Rafale savaş uçağına Shahed tipi insansız hava araçlarını ucuza düşürme imkanı sağlamak amacıyla lazer güdümlü 68 mm'lik bir roket yeteneği için sözleşme imzaladı. DGA uçuş testleri 2026 yılının ilk yarısında Istres ve Cazaux'da gerçekleştirildi, Biscarrosse'daki füze menzili Temmuz ayı başlarında görevini yerine getirdi, CEAM operasyonel atışları gerçekleştirdi ve lazer işaretleme performansını değerlendirdi ve yetenek 7 Temmuz 2026'da kullanılabilir ilan edildi. Sözleşmeden ilk operasyonel yeteneğe kadar sekiz aydan az bir süre geçti - ki CEAM'ın varoluş amacı da bunu mümkün kılmaktır.

Havacılık, 1911 yılında René Labouchère'nin 1 Mayıs'ta Hipodrom des Grands Pins'ten yaptığı uçuşla Mont-de-Marsan'a geldi ve on bin kişilik bir kalabalık onu izlemeye geldi. Georges Guynemer, Birinci Dünya Savaşı sırasında hipodromun bulunduğu alanda eğitim gören pilotlar arasındaydı. Şehir, 1932'de hipodromun güneyine yaklaşık yüz hektarlık bir alana uygun bir havaalanı kurdu, 17 Haziran 1934'te Henri Farbos Havaalanı olarak açtı ve 1 Haziran 1938'de devlete devretti.

Almanlar 27 Haziran 1940'ta geldi. Eylül ve Ekim aylarında Richthofen'deki 2. Avcı Filosu'na ait Messerschmitt Bf 109'lar bu alanı kullandı ve 1941'den itibaren Luftwaffe, bugün hala burada bulunan 2.000 metrelik beton pist, hangarlar, tamir atölyeleri ve dağınık depolama hücrelerinden oluşan havaalanını inşa etti; Fransız esirler ve zorunlu işçiler burada barındırıldı. 1943 sonlarından itibaren Atlantik kıyısındaki en önemli deniz keşif üslerinden biri haline geldi: Dört motorlu Junkers Ju 290 uçaklarını kullanan 5. Keşif Grubu, buradan denizaltı komutanlığı için Müttefik konvoylarını avladı. Kasım 1943 ile Ağustos 1944 ortaları arasında grup 191 görev uçuşu gerçekleştirdi, yaklaşık yirmi konvoyu tespit etti ve bu sırada dokuz uçak ve 91 adam kaybetti.

Amerikalılar 27 Mart 1944'te kırk yedi adet Consolidated B-24 Liberator uçağıyla geldiler. Fransız kaynaklarına göre siviller ve İtalyan askerleri arasında on üç ölü ve on yaralı, Alman tarafında ise altı ölü vardı. Ju 290'lar ve Heinkel He 177'ler Temmuz 1944'te ayrıldı; Mont-de-Marsan 21 Ağustos'ta kurtarıldı.

Fransa, 15 Temmuz 1945'te sahayı devraldı ve 1 Kasım'da Albay Constantin Rozanoff komutasında yerleşen CEAM'e verdi. BA 118 adı Aralık 1948'den itibaren kullanılmaya başlandı. 1958'de bir hava savunma misyonu ve bölge operasyon merkezi, 1964'te stratejik bombardıman uçakları, 1969'da bir tespit ve kontrol merkezi ve 1986'da hava savunma ve kontrol eğitim merkezi geldi. Üsse 20 Temmuz 1985'te resmi olarak Rozanoff'un adı verildi. 1991'de, üssün yüz personeli Körfez'e giderken, üs aynı anda iki yüz Amerikalı askere ve ekipmanlarına ev sahipliği yaptı. 91. Bombardıman Filosu 1 Ağustos 1993'te dağıtıldı. ERS 1/91 Gascogne ile stratejik keşif faaliyetleri, son Mirage IVP uçağının 31 Ağustos 2005'te hizmetten çekilmesine ve nükleer silah deposu DAMS 16-004'ün 30 Haziran 2011'de kapatılmasına kadar devam etti.

Üs, Batı Avrupa'nın en büyük insan yapımı ormanında yer almaktadır. 19. yüzyıla kadar Landes, çobanların sırıklar üzerinde yürüdüğü, kumlu, sıtma hastalığının yaygın olduğu nemli fundalık bir ovaydı; III. Napolyon döneminde 19 Haziran 1857'de çıkarılan bir imparatorluk yasası, bataklıkların kurutulmasını ve tamamının deniz çamı ile dikilmesini emretti. Bu karar sonucunda yaklaşık bir milyon hektarlık bir orman alanı oluştu ve bunun yaklaşık yüzde doksanı ormanlık alandı. Pinus pinaster, Ve bununla birlikte, askeri havacılık için ideal olan düz kum yolları, drenaj hendekleri ve yangın önleme şeritlerinden oluşan bir manzara ortaya çıkıyor: düz, boş, ucuz ve şikayet edecek herhangi bir yerden çok uzakta.

Burası hiç de sakin bir yer değil. 1949'da çıkan bir yangında 82 kişi öldü, 1942'deki tek bir yangın 66.000 hektarlık alanı yok etti ve buna karşılık yirmi bir bin kilometreden fazla yangın şeridi oluşturuldu. 24 Ocak 2009'da Klaus Fırtınası, ormanın dörtte birindeki ağaçları yerle bir etti. Bölgenin her türlü askeri kullanımı yangın riskiyle sınırlıdır; bu nedenle Captieux'deki hava-yer menzili (45 kilometrelik bir çevre uzunluğuna sahip 10.000 hektarlık Camp du Poteau), yörüngeden görülebilecek kadar geniş bir yangın şeridiyle çevrilidir ve tel örgünün içi ağaçlandırma yerine fundalıktır. Üs ve menzil için birlikte iki Natura 2000 sözleşmesi geçerlidir; menzil, Aquitaine'deki son büyük ıslak fundalık alanlarından biridir ve kış aylarında binlerce kuşa ev sahipliği yapar.

Coğrafyanın sağladığı diğer bir avantaj da kümelenmedir. Kısa bir geçiş mesafesinde, su üstü menzilleri ve DGA'nın test uçaklarıyla BA 120 Cazaux, kıyıdaki Biscarrosse'daki DGA füze menzili, Rafale'yi üreten Dassault Aviation hattıyla BA 106 Bordeaux-Mérignac ve Reaper ve PC-21 okulunun bulunduğu BA 709 Cognac yer almaktadır. Bir CEAM değerlendirme ekibi, kalkıştan dakikalar sonra canlı bir menzil üzerinde olabilir, atış yapabilir, inebilir ve aynı öğleden sonra bir fabrika konferans salonunda olabilir. Valilik, CEAM'in başka bir yerde değil de burada olmasının nedenini açıklarken tam olarak bu noktaya değiniyor: operasyonel Rafale filolarına, Captieux menziline ve bölgesel havacılık endüstrisine yakınlık.

Üssün kendisi, ormanın yaklaşık 700 hektarlık bir alanını kaplıyor ve on beş kilometrelik bir çit ile çevrili olup altı yüzden fazla binaya ev sahipliği yapıyor. Bölgenin en büyük işverenlerinden biri olan bu üs, bölgenin yapılanmasını da buna göre şekillendirmiş durumda.

Üs aynı anda iki işlevi birden yerine getiriyor. 3 Eylül 2015'te yeniden kurulan 30. Avcı Filosu, üç Rafale filosuna ev sahipliği yapıyor: ECE 1/30 Côte d'Argent, régiment de chasse 2/30 Normandie-Niemen ve escadron de chasse 3/30 Lorraine; ayrıca bu uçakların uçuşlarını sağlayan teknik destek filosu ESTA 15/030 Chalosse de burada bulunuyor. Bunların etrafında CEAM, hava savunma filosu EDSA 12/950 Tursan, bir tespit ve kontrol merkezi olan SAMP/T Mamba ve toplamda yaklaşık altmış altı birim yer alıyor. Burada yaklaşık 3.500 kişi çalışıyor ve yaklaşık 45 Rafale uçağı görev yapıyor. Güneybatı üzerindeki sürekli hava güvenliği duruşu için iki uçak 24 saat boyunca acil durum hazırlığında bekliyor. Rafale pilotu ve Normandie-Niemen'de eski filo komutanı olan Albay Matthieu Cereghetti, 28 Ağustos 2025'te komutayı devraldı.

Yılın hikayesini tempo belirliyor. 27 Ocak 2026'da, hiçbir uyarı yapılmadan, Hava Muharebe Tugayı Komutanı General Pierre Gaudillière, kanadın dağılmasını emretti: Fransız çevik muharebe konuşlandırma konseptinin bir parçası olan Topaze tatbikatı, Rafale filosunun bir kısmını Cognac, Cazaux, Mérignac ve Clermont-Ferrand'a habersizce dağıttı ve ardından uçakların üslerinden geri saldırı yapmasını sağladı. Şubat ayında üs, elli muharebe uçağı, altı karasal hava savunma sistemi ve 1500 pilotun Alman, Yunan ve Katar birlikleriyle birlikte havalandığı Orion 26 tatbikatının kinetik aşamasına katılan on üsten biriydi. Ekim 2025'te ise Volfa tatbikatına ev sahipliği yapmış, pistte Yunan F-16'ları ve İtalyan Tornado'larıyla günde yaklaşık yirmi savaş uçağı sortisi gerçekleştirmiş ve özellikle Shahed tipi insansız hava araçlarına karşı eğitim vermişti; kanat komutanının da belirttiği gibi, bu hedef tam olarak yavaş olduğu için zordu.

Eylül 2026'nın başlarında, 30. filoya ait dört Rafale F4 uçağı, hava kuvvetlerinin uzun menzilli görevlendirmelerinin yedincisi olan Pégase 26'ya çıktı: 38 gün sürecek ve yaklaşık 300 havacıyı taşıyacak olan bu görevde, üç A330 MRTT ve iki A400M uçağıyla Grönland üzerinden Kuzey Amerika ve Alaska'ya, ardından Japonya, Güney Kore ve Endonezya'ya uçtu; daha sonra Hindistan'daki Tarang Shakti tatbikatı ve Hint Okyanusu arasında bölündü ve Katar ile Fransa-Mısır ortak tatbikatı Amun 26 ile görevi tamamladı.

Mevcut planlama yasası kapsamında değişen şey tuğlalar değil, standartlardır. Rafale filosu 2030 yılına kadar 185 ila 190 uçağa ulaşacak, F4 standardı kademeli olarak tamamlanacak ve Luxeuil'deki nükleer santralin yeniden inşası altyapı parasını alacak. Mont-de-Marsan'ın görevi ise 1945'ten beri olduğu gibi aynı: Her yeni şey önce burada deneniyor.