Pleso, Zagreb'in merkezinin güneydoğusunda, Zagreb İli'ndeki Velika Gorica'da yer almaktadır. İngilizce Wikipedia'ya göre, 1962'de ticari uçuşlar Lučko'dan buraya taşındığında, 2.500 metrelik bir pist ve küçük bir terminal ile şehrin havaalanı oldu. Pist, 1974'te herhangi bir yolcu uçağı veya savaş uçağı için yeterince uzun olan mevcut 3.252 metreye uzatıldı ve hala tek pist olma özelliğini koruyor: 91. Kanat'ın Rafale uçakları ve insansız hava araçları, yolcu uçaklarıyla aynı piste iniş kalkış yapıyor.

Sivil havaalanı üssün etrafında büyüdü. İngilizce Wikipedia'ya göre 2025 yılında 4.721.563 yolcu ve 51.664 uçak hareketi gerçekleşti ve 2012 ile 2017 yılları arasında 30 yıllık bir imtiyaz kapsamında 70.000 metrekarelik bir terminal inşa edildi. Askeri birlikler, sahanın diğer tarafında, Pukovnik Marko Živković kışlasında bulunuyor; burada bakanlık 19 Aralık 2024'te 91. Kanat'ın 33. yıldönümünü kutladı. 27 Şubat 2020'de pistin tanımlayıcısı 05/23'ten 04/22'ye değişti; bunun nedeni herhangi bir şey inşa edilmesi değil, manyetik kuzeyin yer değiştirmesiydi.

Avrupa'da ortak pistler alışılmadık bir durum değil, ancak bunlar bir savaş uçağı üssünün şeklini belirliyor. Gürültü, uçuş izinleri ve havaalanının programı günlük hayatın gerçekleri ve hava kuvvetleri eski terminali halka açık hava gösterisi AIRVG için kullanıyor. İngilizce Wikipedia'daki koordinatlar, havaalanını 45.743 N, 16.069 E ve deniz seviyesinden 108 metre yükseklikte gösteriyor; yetkili kaynak olacak olan Hırvat AIP'si yalnızca kayıtlı kullanıcılara açık ve incelenmedi.

Hırvatistan bağımsızlığını ilan ettiğinde Pleso, Yugoslavya'ya ait bir havaalanıydı ve 1991 yılının en tuhaf olaylarından birine sahne oldu. İngilizce Vikipedi'deki Kikaš ve havaalanı hakkındaki makalelere göre, 31 Ağustos'ta Hırvat göçmen iş adamı Anton Kikaš tarafından kiralanan ve yaklaşık 18 ton silah taşıyan Uganda Havayolları'na ait 5X-UCM tescilli bir Boeing 707, Yugoslav MiG'leri tarafından Zagreb'e iniş yapmaya zorlandı. Hırvat güçleri kontrol kulesine saldırdı ve yolları kapattı, ancak Yugoslav Halk Ordusu uçağı ele geçirip oradan uzaklaştırdı.

Kikaš havaalanında tutuklandı ve yaklaşık üç ay Belgrad'da gözaltında tutulduktan sonra 25 Kasım 1991'de Yugoslav subay Milan Aksentijević ile takas edildi. 707 numaralı uçak Sırp hizmetinde kaldı ve aynı makalede belirtildiği gibi, 1992'de Saraybosna'dan insanları tahliye etmek için kullanıldı. Bu anlatımlar, bu sayfa için okunmayan, Wikipedia tarafından alıntılanan çağdaş ajans raporlarına dayanmaktadır.

Yıl sonuna doğru, yeni Hırvat hava kuvvetleri Pleso çevresinde şekillenmeye başlamıştı. Savunma Bakanlığı, geçici bir savaş uçağı filosunun kuruluşunu 6 Kasım 1991'e, hava kuvvetlerinin ve hava savunmasının kuruluşunu ise 12 Aralık 1991'e dayandırıyor. İlk muharebe uçuşları jetlerle değil, zirai ilaçlama uçaklarıyla yapılmıştı: Bakanlığa göre, üyeleri arasında Marko Živković'in de bulunduğu Osijek bağımsız hava müfrezesi 29 muharebe uçuşu gerçekleştirmiş ve toplamda 10 tondan fazla ağırlığa sahip 68 bomba atmıştı. İngilizce Wikipedia'ya göre Živković, mürettebatıyla birlikte 2 Aralık 1991'de hayatını kaybetti. Pleso'daki kışla şimdi onun adını taşıyor.

17 Ocak 1992'de Hırvatistan'a gelen MiG pilotları ve uçak teknisyenleri, Pleso'da 1. Avcı Filosu olarak törenle bir araya getirildi. İlk jetleri Yugoslav hava kuvvetlerinden firar edenler getirdi: Ekim 1991'de MiG-21'ini Klagenfurt'a götüren Rudolf Perešin, ardından 1992'de Danijel Borović, Ivica Ivandić ve Ivan Selak. Selak'ın uçağı şimdi Pleso kışlasının kapısında duruyor. Filo'nun çoğu yurt dışından satın alındı: İngilizce Wikipedia, 1993-1994 yıllarında Kırgızistan'daki eski Sovyet eğitim birimlerinden 23 MiG-21bis, bir MiG-21US ve üç MiG-21UM listeliyor.

1995 yılına gelindiğinde filo, Pleso'daki 91. Hava Üssü'nün 21. Avcı Filosu idi. Flash ve Storm Operasyonlarında uçtu ve komutanı bunlardan ilkinde öldürüldü. 2 Mayıs 1995'te Perešin, Stara Gradiška yakınlarında uçaksavar ateşiyle vuruldu; bakanlık, düşman kontrolündeki arazide fırlatma koltuğunu kullanarak atladığını ve orada öldüğünü, cesedinin ise 4 Ağustos 1997'de bulunduğunu söylüyor. Wikipedia'ya göre savaşta düşman ateşiyle kaybedilen üç MiG-21'den en bilineni odur.

Savaştan sonra MiG-21'lerin planlanandan çok daha uzun süre hizmet vermesi gerekti. Sekiz MiG-21bis ve dört çift kişilik uçak, 2003 yılında Romanya'daki Aerostar tarafından modernize edildi ve Wikipedia'da bu uçaklar '91 ZB/21 ELZ (Zagreb-Pleso)' olarak kaydedildi. Hava kuvvetleri kanatlara yeniden organize edildiğinde, filo 2019'un sonlarında 191 numarasını aldı ve bakanlığın belirttiğine göre, tarihini, kimliğini ve görevlerini korudu.

Son büyük MiG-21 programı bir skandala dönüştü. 9 Temmuz 2013'te bakanlık, yedi Hırvat MiG-21'in revizyonu ve beşinin daha satın alınması için Ukraynalı devlet ihracatçısı Ukrspecexport ile anlaşma imzaladı; tüm işlemler Odessa'daki onarım tesisinde yapılacaktı. On ikinci uçak Temmuz 2015'te teslim edildi ve bakanlık geç teslimatlar için cezalar uygulayacağını duyurdu. 22 Mart 2016'da, askeri istihbarat ve askeri polisin programı incelediğini ve sık sık yaşanan zorluklar nedeniyle bir uzman komisyonunun uçakları değerlendireceğini açıkladı; bu durum, tercümede, endişe verici eylemlerin ciddi belirtileri olarak nitelendirildi. Bulgular burada okunan sayfalarda yayınlanmadı.

Pleso'nun savaş uçakları, MiG'lerin son on yılında iki ciddi kaza geçirdi. 5 Ağustos 2014'te, Zadar'a bir sorti dönüşünde MiG-21 no. 121, son yaklaşmada hidrolik arıza ve motor yangını yaşadı; Albay Stanko Hrženjak, altındaki evler geçene kadar bekleyip fırlatma koltuğunu kullandı. 6 Aralık 2022'de ise, 2013-2014 yıllarında elden geçirilen iki kişilik 164 numaralı uçak, Virovitica-Podravina Bölgesi'ndeki Slatina yakınlarında beş uçaklık bir tatbikat sırasında düştü; her iki mürettebat da fırlatma koltuğunu kullanarak kurtuldu.

2022'deki iki pilot, 191. Filo'nun komutanı Albay Zvonimir Milatović ve yaralanan Binbaşı Ivan Lukan'dı. Bakan onları bir yıl sonra teslim aldı; bakanlığın internet sitesinde kazanın nedeni açıklanmadı. Kazalar, yeni bir uçak alınması yönündeki baskıyı artırdı: Bakanlık zaten tüm MiG-21 filosunun hizmet ömrünün 2024'te sona ereceğini yazmıştı.

Yerine geçecek uçağın temini beş yıl sürdü. Hükümet, İsrail yapımı F-16'lar için yapılan önceki anlaşmanın başarısızlıkla sonuçlanmasının ardından 4 Temmuz 2019'da savaş uçağı almaya karar verdi ve 25 Kasım 2021'de 12 adet kullanılmış Fransız Rafale F3-R (on adet tek kişilik, iki adet çift kişilik) için 999.068.493 Euro (KDV ve fiyat endekslemesiyle birlikte 1.152.496.307 Euro) tutarında bir sözleşme imzaladı. Pleso kışlasında yeni hangarlar ve destek binaları inşa edildi; Aralık 2023'te başbakan tesisi gezdi ve bakan, tesisin zamanında hazır olacağına dair söz verdi.

İlk altı Rafale uçağı, 25 Nisan 2024'te Bordeaux'dan 1 saat 40 dakika içinde havalanarak Pula yakınlarındaki Hırvat hava sahasına girdi ve cumhurbaşkanı, başbakan ve meclis başkanının huzuruna çıkmak üzere Pleso'ya indi. Yaklaşık 60 Hırvat pilot Fransa'da eğitim görmüştü. İki hafta sonra, 11 Mayıs 2024'teki AIRVG fuarında, bir Rafale ve MiG-21'ler ilk kez birlikte uçtu. On ikinci Rafale ise 25 Nisan 2025'te geldi.

Alarmın devri dikkatli bir şekilde gerçekleştirildi. MiG-21'ler son hava polisliği görevlerini 30 Kasım 2024'te tamamladı; İtalyan Eurofighter'lar ve Macar Gripen'ler daha sonra Hırvatistan'ı kendi üslerinden, Hırvatistan'a hiçbir maliyet getirmeden korudular, böylece Rafale eğitimleri kesintiye uğramadı. 1 Ocak 2026'dan itibaren Rafale'ler, NATO'nun entegre hava savunması kapsamında günde 24 saat alarmda kaldı. Mart 2025'te filo, Aviano'dan ABD F-16'larıyla birlikte uçtu ve 2026'da hükümet, jetleri 2032 yılına kadar F4 standardına yükseltmek için 112,2 milyon Euro'luk bir bütçe onayladı.

Üs, 2025 yılında yeni bir uçak türüyle donatıldı. Yer istasyonları ve simülatörüyle birlikte KDV hariç 67,01 milyon Euro'ya satın alınan altı adet Bayraktar TB2 silahlı insansız hava aracı, Nisan-Ağustos ayları arasında Türkiye'de eğitim gören mürettebatın ardından, Albay Andrej Tijan komutasındaki 125. Filo ile birlikte 2 Eylül 2025'te Pleso'da tanıtıldı. 14 Mayıs 2026'da, Slunj yakınlarındaki Eugen Kvaternik atış poligonunda, bir TB2, lazer güdümlü MAM-L bombasının ilk canlı atışını gerçekleştirirken, Rafale uçakları Hırvat yer kontrolörleri gözetiminde saldırı tatbikatları yaptı.

İnsansız hava araçları ve güvenilir bir uyarı sisteminin gerekliliği 2022 yılında acı bir şekilde ortaya konmuştu. Bakanlığın açıklamasına göre, 10 Mart gecesi Sovyet döneminden kalma bir Tu-141 keşif insansız hava aracı, saat 22:57'de Macaristan'dan Hırvatistan hava sahasına girmiş ve saat 23:04'te Zagreb'in Jarun bölgesinde yaklaşık 700 km/sa hızla ve 1300 metre yükseklikte düşmüştü. İngilizce Wikipedia'ya göre, Romanya ve Macaristan üzerinden yaklaşık 43 dakika boyunca hiçbir müdahale olmadan uçmuş ve enkazda bir hava bombası bulunduğu yönünde daha sonraki raporlara atıfta bulunulmuştu. Olayda kimse yaralanmamıştı.

Olay doğrudan Pleso'yu ilgilendirmese de, Rafale'nin yanıtladığı tartışmayı şekillendirdi: küçük bir NATO üyesi ülke kendi başkenti üzerindeki bir tehdidi görebilir ve durdurabilir miydi? Bugün 91. Kanat, Rafale'leri, TB2'leri ve şehrin diğer ucundaki Lučko'da 194. Filo'nun Black Hawk helikopterlerini barındırarak Pleso'yu Hırvat hava gücünün merkezi haline getiriyor.