Andøya Hava Üssü, Nordland'daki Vesterålen takımadalarının en dıştaki adası olan Andøya'nın kuzey ucunda, balıkçı kasabası Andenes'in yanında yer almaktadır. Store norske leksikon'da, NATO'nun 1951'de burada bir askeri havaalanı önerdiği ve Storting'in 1952'de bunu onayladığı, inşaatın NATO ortak fonlarıyla finanse edildiği kaydedilmiştir. Mantık coğrafiydi: Andenes'ten kalkan bir uçak, neredeyse anında Norveç Denizi'nin derin sularının üzerinde, Kola Yarımadası'ndan Atlantik'e ulaşmak için Sovyet denizaltılarının izlemek zorunda kaldığı rota üzerinde bulunuyordu.

Burada sadece kaynak olarak kullanılan Wikipedia makalelerine göre, ilk uçak, bir Douglas DC-3, pistin sadece bir kısmı tamamlanmışken 17 Eylül 1954'te iniş yapmıştır. Store norske leksikon ve Forsvarets forum ise hava üssünün açılış yılını 1957 olarak vermektedir. Store norske leksikon'a göre, 1950'lerden 1994'e kadar hava savunma topçusu da vardı ve ordu Soğuk Savaş boyunca yakınlarda birlikler bulundurdu; Norveççe Wikipedia makalesi ise bu birliklerin 1959'da faaliyete geçen Skarsteindalen'deki dağınık bir kampta bulunduğunu belirtmektedir.

Üs, adayı değiştirdi. Store norske leksikon'un belirttiğine göre, Andøy'ün nüfusu 1950 ile 1971 yılları arasında, büyük ölçüde Andenes'teki askeri üs sayesinde arttı ve ardından 1971 ile 2021 yılları arasında azaldı. Hala belediyenin en büyük işvereni olmaya devam ediyor. Havaalanı her zaman sivil trafikle paylaşıldı: İlk tarifeli uçuş, bir SAS Metropolitan, 2 Nisan 1964'te gerçekleşti ve Widerøe, 1972'den beri burada Twin Otter ve haleflerini uçuruyor.

Pist uzunlukları konusunda farklı bilgiler mevcut. Store norske leksikon, 2.440 m uzunluğunda beton bir ana pist ve 1968'de sert rüzgarlar nedeniyle açılan ve 2015'te kapatılan 1.670 m uzunluğunda asfalt bir yan rüzgar pistinden bahsediyor; İngilizce Wikipedia 2.468 m veriyor; özet satırında kullanılan mevcut AIP ise 14/32 numaralı pist için 1.989 m olarak belirtiyor. AIP rakamı, asfaltlanmış uzunluk yerine beyan edilen bir mesafe olabilir, ancak bu durum bu çalıştırmada kontrol edilemedi.

Savaş zamanı Britanya'da Norveç deniz filosu olarak kurulan 333. Filo, Grumman HU-16B Albatross amfibik uçaklarıyla Sola'dan Andøya'ya geldi. Tarih tartışmalıdır: Store norske leksikon ve İngilizce Wikipedia filo makalesi kalıcı konuşlanma tarihi olarak Ocak 1963'ü verirken, Norveççe Wikipedia makalesi Aralık 1961'i vermektedir. Albatross'ların yerini Lockheed P-3 Orion'lar aldı; Forsvarets forum 2023'te ilk P-3'ün 1968'de geldiğini bildirirken, Store norske leksikon ve daha sonraki bir Forsvarets forum makalesi 1969'u vermektedir.

Yarım yüzyıldan fazla bir süre boyunca Orionlar, Norveç ve Barents Denizleri üzerinde uzun devriye uçuşları yaparak denizaltıları ve su üstü gemilerini takip etti ve Sahil Güvenlik'e destek verdi. İngilizce Wikipedia'daki filo makalesinde, orijinal P-3B'lerin 1989'dan itibaren P-3C Update III uçakları ve iki P-3N ile değiştirildiği belirtiliyor; bu ayrıntı burada başvurulan resmi bir kaynak tarafından doğrulanmamıştır. 2021 yılı itibariyle beş P-3 görev yapıyordu ve filo, bakım, üs ve personel unsurlarıyla birlikte 133. Hava Kanadı'nın bir parçasıydı.

Mayıs 2021'de Forsvarets forumu, çitlerin içinde yaklaşık 400 kişi saydı: 210 tam zamanlı görevli, yaklaşık 60 askerlik hizmetini yapan ve yaklaşık 50 kişi de itfaiye, kurtarma ve havaalanı hizmetlerinde görev yapıyordu. O bahar filo taşınmaya hazırlanıyordu. 1 Ağustos 2021'den itibaren yeni komutanı olan Per Jørgen Tiller, 2007'den 2012'ye kadar Andøya'da görev yapmış ve Amerika Birleşik Devletleri'nde P-8 uçağı konusunda eğitim almıştı.

P-8 Poseidon, Evenes'te görevi devraldı. Norveç'in ilk uçağı Viking, 24 Şubat 2022'de oraya indi ve 30 Haziran 2023'te Orion'lar son görevlerini gerçekleştirdi. Altı adet P-3 emekliye ayrıldı. Dördü satışa çıkarıldı, ikisi Amerika Birleşik Devletleri'ndeki depolara uçuruldu ve kötü durumda olan iki uçak Andøya'da bırakıldı. Bunlardan biri olan Vingtor, deniz yoluyla Bodø'deki Norveç Havacılık Müzesi'ne gönderilmek üzere planlandı.

2016 tarihli uzun vadeli savunma planı olan Kampkraft og bærekraft, 333. Filo'nun yeni uçaklarıyla Evenes'e taşınmasını ve "Andøya flystasjon legges ned": Andøya Hava Üssü'nün kapatılmasını öngörüyordu. Amaç, deniz devriye uçaklarını ve hızlı tepki alarmı savaş uçaklarını tek bir üste toplamaktı. Dışişleri ve Savunma Komitesi 11 Kasım 2016'da raporunu sundu ve Storting aynı ay içinde kapatma kararı aldı.

Karar yerel düzeyde yıllarca tartışıldı. Hilde Flobergseter'in başkanlığını yaptığı Bevar Andøya flystasjon adlı kampanya grubu, kendi ifadesiyle "rüzgara karşı bir buçuk yıl süren mücadelenin" ardından 16 Ocak 2018'de Storting'de (İrlanda Parlamentosu) bir duruşma kazandı. Merkez Parti bu konuyu ulusal bir mesele haline getirdi, ancak Ekim 2021'de İşçi Partisi ve Merkez Parti hükümeti göreve geldiğinde Hurdal platformu kapatma kararını korudu. Parti lideri Trygve Slagsvold Vedum, Merkez Parti'nin bu noktada kazanamadığını kabul etti ve hükümet bunun yerine Andøy'e 250 milyon NOK'luk bir kalkınma fonu teklif etti.

İnsan kaybının en büyük etkisi, havaalanının içine aldığı Haugnes köyünde hissedildi. Forsvarets forum'un 2021'deki haberine göre, 1955'ten itibaren yaklaşık yirmi yıl içinde 300'e yakın insan topraklarından taşınmıştı; Norveççe Wikipedia makalesi ise 310 sakin ve 72 binadan bahsediyor. Ailesi Haugnes'ten olan Geir Bringsli, gazeteye sanki hiçbir şey için kurban edilmiş gibi hissettiklerini söyledi. Taşınmanın maliyeti de arttı. NTB'ye göre, Nisan 2022 itibarıyla Evenes'teki yeni üssün tahmini maliyeti, başlangıçtaki 5,2 milyar NOK'tan 8 milyar NOK'a kadar yükselmişti.

Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik topyekün işgali hesaplamaları değiştirdi. Nisan 2022'de Maliye Bakanı Trygve Slagsvold Vedum, Andøya'nın müttefik kuvvetleri kabul etmek için kalıcı bir üs olacağını ve konumunun çok iyi olduğunu açıkladı. Pist açık kalacak, ancak havaalanı işletmeciliği görevi 2023 yazından itibaren devlet havaalanı şirketi Avinor'a geçecekti; Forsvaret ise geçiş sürecinde güvenlik, yangın ve kurtarma ile yer destek hizmetlerini sürdürecekti. Store norske leksikon kayıtlarına göre Avinor, Ağustos 2024'ten itibaren tamamen sivil bir havaalanı işletecek.

2 Şubat 2024'te Savunma Bakanı Bjørn Arild Gram ve ABD Büyükelçisi Marc Nathanson, Ek Savunma İşbirliği Anlaşması'na bir ek imzaladılar. Andøya Hava Üssü, ABD'nin altyapı inşa edebileceği ve engelsiz erişime sahip olabileceği sekiz yeni anlaşma alanından biriydi ve böylece toplam alan sayısı 12'ye ulaştı. Bu, bir ABD üssü değil, bir Norveç üssü üzerinde yapılan müttefik bir düzenlemedir.

İki ay sonra, 3 Nisan 2024'te hükümet kapatma kararını tamamen geri aldı: Andøya, P-3'lerin bıraktığı tesisleri kullanarak yeni bir ulusal uzun menzilli deniz gözetleme insansız hava aracı filosunun üssü olacaktı. Forsvaret'in kendi hizmet sayfasında istasyon hala geliştirme aşamasında ve gelecekteki bir insansız hava aracı üssü olarak tanımlanıyor.

Bu plan iki yıl sürdü. 27 Mart 2026'da revize edilen uzun vadeli plan, ulusal uzun menzilli insansız hava araçlarını iptal etti. Genelkurmay Başkanı General Eirik Kristoffersen, bu tür insansız hava araçlarının yüksek yoğunluklu bir savaşta çok savunmasız olduğunu söyledi, ancak Forsvaret'in Andøya'da yoğun bir şekilde bulunmaya devam edeceğine söz verdi. Bunun yerine Norveçli personel, Birleşik Krallık ile işbirliği içinde İngiliz MQ-9B insansız hava araçları üzerinde eğitim alacak ve Belediye Başkanı Kjell Are Johansen çok hayal kırıklığına uğradığını söyledi.

Sekiz yıllık kapatma planlaması izlerini bıraktı. Haziran 2025'te Forsvarets forumunda, manevra alanının büyük bölümlerinin, bazıları yaklaşık 70 yıllık olan beton ve asfaltın parçalanmaya başlaması nedeniyle kapatıldığı bildirildi. İstasyon komutanı Øystein Dahlberg, 2016'dan 2024'e kadar üssün sadece tekerleklerin dönmesini sağlayacak kadar bakımı yapıldığını ve gevşek betonun bir motora çekilme riski varken kimsenin devam etmeye cesaret edemediğini söyledi. Hercules gibi pervaneli uçaklar hala kullanabiliyordu; jetlerin kullanımı kısıtlanmıştı.

Sonuçlar NATO'ya kadar ulaştı. Kasım 2025'te Soğuk Tepki 2026'nın planlayıcıları Andøya'yı iptal ederek müttefik uçuşlarını Bardufoss ve Evenes'e taşıdı. Savunma Bakanı Tore O. Sandvik, Storting'e yazılı olarak bu değişikliğin tatbikatın ölçeğini azaltmayacağını bildirdi.

Aralık 2025'te gazete, müttefiklerin iniş taleplerinin her hafta reddedildiğini bildirdi. Pistin güney kısmı için 2026'da, kuzey kısmı için 2027'de ve frenleme sistemi için 2028'de onarım planlanmıştı ve uygun bir çevre çiti ise 2032-2034'ten önce yapılamayacaktı; oysa 2022-2025 yılları arasındaki bütçelerde 620 milyon NOK'tan fazla kaynak ayrılmıştı. Yan rüzgar pisti yaklaşık on yıldır kapalıydı ve yeniden açılması planlanmıyordu.

Hava üssünün komşusu, 1962 yılında Andøya Roket Menzili olarak kurulan Andøya Uzay Merkezi'dir. İlk roketi Ferdinand 1, 18 Ağustos 1962'de fırlatılmış ve 102 km yüksekliğe ulaşmıştır; bu, Norveç Sözlüğü'ne göre, kutup iyonosferini incelemek için Avrupa'da kullanılan ilk aletli rokettir. Forsvaret, Andøya Uzay Merkezi'ne destek sağlamayı üssün görevleri arasında listeliyor. Şirketin test merkezi, Andfjorden'de ve ötesinde 1.850 km²'lik bir deniz menzili işletiyor ve Norveç Kraliyet Hava Kuvvetleri, 1986'dan 1993'e kadar burada Penguin Mk3 gemisavar füzesini test etti. Ekim 2021'de hükümet, Andøya Uzay Merkezi'nde bir uydu fırlatma üssünün kısmi finansmanını kabul etti.

Adanın açıklarındaki sular artık müttefik silah denemeleri için kullanılıyor. 3 Eylül 2025'te bir ABD Hava Kuvvetleri B-2 uçağı, dört Norveç F-35 ve bir P-8 ile yapılan bir testte Andøya açıklarında bir QUICKSINK gemisavar füzesi bıraktı. Mayıs 2026'da Norveç, Almanya, Danimarka, Hollanda ve Belçika'dan yaklaşık 2.500 personel, sekiz gemiyle birlikte adanın açıklarında Mjølner adlı gerçek mühimmatlı hava ve füze savunma tatbikatı gerçekleştirdi.

Uzay faaliyetleri güvenlik açısından da dikkat çekmiştir. Mayıs 2026'da Norveç Polis Güvenlik Servisi, Andøya'da planlanan bir uydu alıcısıyla ilgili bir olayda Çin vatandaşı bir kişiyi tutukladı; High North News, olayın hava istasyonuyla değil, uzay faaliyetleriyle ilgili olduğunu bildirdi.