Tacikistan Hava Kuvvetlerinin katıldığı her savaş
Tacikistan'ın hava kuvvetleri, hükümet ile Birleşik Tacik Muhalefeti arasındaki iç savaş sırasında kuruldu; bu savaşta hükümet tarafındaki hava gücünün çoğu Rus ve Özbek yapımıydı. Kırgızistan ile sınır çatışmalarında her iki hükümet de diğerini suçladı; 2021'de Tacikistan'a ait Mi-24'lerin kullanıldığına dair haberler, bir videoya dayanan bir yoruma dayanmaktadır ve Tacikistan tarafından doğrulanmamıştır; kayıp rakamları ise her iki tarafın iddiası olarak verilmiştir. Resmi kayıtlarda konsolide edilmiş bir sorti veya kayıp rakamı varsa, burada verilmiştir; anlatımlar uyuşmuyorsa, aralık gösterilmiş ve uyuşmazlığın nedeni belirtilmiştir. Boş hücreler, çatışmaların az olmasından değil, hiçbir rakamın doğrulanamaması nedeniyle boştur.
1992-1997 iç savaşından, 2021 ve 2022'deki Kırgızistan ile sınır çatışmalarına kadar.
| Anlaşmazlık | Yıllar | Aykırı | Ana uçak | Çıkışlar | Uçak kayboldu | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Tacikistan İç Savaşı1992-1997 savaşıRus ve Özbekistan hava desteğiyle Tacikistan hükümet güçleri (hava kuvvetleri 1993-1994 yılları arasında kuruldu). | 1992–1997 | Birleşik Tacik Muhalefeti | Mi-8MTV, Mi-24, An-24/An-26 (1996'dan itibaren) | — | — | |
|
Yeni hava kuvvetleri, 1993'ten itibaren hükümet için teslim edilen helikopterleri kullandı; hükümet tarafındaki hava gücünün çoğu Rus ve Özbekistan'a aitti. Savaş, 5 Mayıs 1992'de Kulob ve Hucend bölgelerinden güç alan bir hükümet ile İslam Rönesans Partisi, demokratik gruplar ve Garm ile Gorno-Badakhshan'dan gelen bölgesel güçlerden oluşan muhalefet ittifakı (daha sonra Birleşik Tacik Muhalefeti) arasında başladı. Tacikistan'ın savaş başladığında hava kuvvetleri yoktu. Hükümet tarafı, Rusya'nın 201. Motorlu Piyade Tümeni ve sınır birlikleri ile Özbekistan tarafından bir arada tutuluyordu; Wikipedia'nın Özbekistan hava kuvvetleri hakkındaki makalesine göre, Çirçik ve Kogon'daki helikopter alayları ile Cizak ve Kakaydi'deki avcı-bombardıman alayları, Eylül 1992'den Mayıs 1993'e kadar hükümet için MiG-29, Su-17M, Su-24, Su-25, Mi-8 ve Mi-24 uçaklarını kullandı. Tacikistan'ın ilk helikopterleri, on adet Mi-8MTV ve beş adet Mi-24, 1993'te geldi ve nakliye uçakları 1996'da takip etti. Aralık 1994'te bir BM gözlem misyonu (UNMOT) geldi; dört personeli öldürüldü. Yaklaşık 1,2 milyon insan ülke içinde ve dışında yerinden edildi. Savaş, 27 Haziran 1997 tarihli anlaşmayla sona erdi. Sonuç 27 Haziran 1997 tarihli barış anlaşması; muhalif birlikler devlet güçlerine entegre edildi. Tacikistan'ın savaştaki hava operasyonlarına dair ayrıntılı bir kayıt bulunamadı; Özbekistan rakamları Vikipedi'den alınmıştır ve Özbek veya Tacikistan resmi kaynaklarıyla karşılaştırılmamıştır. Ölü sayısı, RFE/RL tarafından bildirilen bir aralıktır, resmi bir sayım değildir.
|
||||||
| Rasht Vadisi kampanyası ve Khorog operasyonu2010–2012 iç güvenlik operasyonlarıTacikistan güvenlik güçleri, askeri helikopterlerle birlikte | 2010–2012 | Raşt Vadisi'ndeki silahlı gruplar (2010–2011) ve Horog'daki Tolib Ayombekov güçleri (2012) | Mi-8, Mi-24 | — | 1 | |
|
Silahlı gruplara karşı kara operasyonlarında helikopterle nakliye ve ateş desteği sağlanması. 19 Eylül 2010'da, kaçan mahkumları arayan 75 kişilik bir ordu konvoyu, Duşanbe'nin yaklaşık 250 km doğusundaki Raşt Vadisi'nde pusuya düşürüldü; 25'ten fazla asker öldürüldü. Bunu takip eden haftalarda, helikopterler vadiye asker taşıdı ve Ekim 2010'daki Mi-8 helikopterinin düşmesi, harekatın en ağır tek kaybı oldu. Temmuz 2012'de, bir güvenlik görevlisinin öldürülmesinin ardından 800'den fazla asker ve birkaç savaş helikopteri Horog'a gönderildi; ordu, 20'den fazla askerin öldüğünü ve 30'dan fazla isyancı ve 30 sivilin öldüğünü bildirdi. Sonuç Reşt seferberliği 2011'de sona erdi; Ayombekov Ağustos 2012'de teslim oldu. Wikipedia'daki Mi-8 makalesinde kaza tarihi 6 Ekim, isyanla ilgili makalesinde ise 7 Ekim olarak verilmiştir; kaza için belirtilen kaynak doğrulanamamıştır. Khorog'daki kayıp rakamları ordunun kendi verileridir.
|
||||||
| 2021 Kırgızistan-Tacikistan sınır çatışmalarıVorukh savaşıTacikistan Silahlı Kuvvetleri (hava kuvvetlerinin rolü iddia ediliyor) | 2021 | Kırgızistan | Mi-24 (iddia edilen) | — | — | |
|
Wikipedia'da yer alan Carnegie Moskova Merkezi'nin bir yorumuna göre, Tacikistan'a ait Mi-24 helikopterleri S-5 güdümsüz roketler ateşledi; ancak bu bilgi Tacikistan tarafından doğrulanmadı. 28 Nisan-1 Mayıs 2021 tarihleri arasındaki çatışmalar, Tacikistan'ın Vorukh yerleşim bölgesi yakınlarındaki su ve sınır karakolları üzerindeki bir anlaşmazlıktan kaynaklandı. Her iki hükümet de diğerini suçladı. Tacikistan helikopter kuvvetlerinin komşusuna karşı ilk kez harekete geçtiği bildirildi: Wikipedia, Carnegie Moskova Merkezi'nin 4 Mayıs 2021 tarihli bir yorumuna atıfta bulunarak, videoda Mi-24'lerin S-5 güdümsüz roketler bıraktığının görüldüğünü belirtiyor. Tacikistan, helikopterlerinin rolüne ilişkin herhangi bir açıklama yayınlamadı. Sonuç 1 Mayıs 2021'den itibaren ateşkes; 9 Temmuz 2021'de yeni bir olay yaşandı. Mi-24 iddiası, videolara atıfta bulunan tek bir analitik yoruma dayanmaktadır; orijinal yorum artık bulunamadığı için Wikipedia üzerinden alıntılanmıştır.
|
||||||
| 2022 Kırgızistan-Tacikistan sınır çatışmalarıBatken sınırındaki Eylül savaşıTacikistan Silahlı Kuvvetleri | 2022 | Kırgızistan | Bayraktar TB2 (Kırgızistan'ın iddia ettiği) | — | — | |
|
Her iki taraf da diğerini Bayraktar silahlı insansız hava araçları kullanmakla suçladı; incelenen kaynaklarda Tacikistan'a ait insanlı uçakların rolüne dair herhangi bir bilgiye rastlanmadı. Ocak, Mart ve Haziran 2022'deki küçük olayların ardından, 14 Eylül'de sınır boyunca çatışmalar patlak verdi ve 20 Eylül'e kadar sürdü. Her iki hükümet de çatışmayı başlatanın diğer taraf olduğunu iddia etti. İnsan Hakları İzleme Örgütü, her iki tarafın da diğerini yerleşim bölgelerine karşı Grad roketleri ve Bayraktar silahlı insansız hava araçları kullanmakla suçladığını belirtti. Tacikistan, Kırgızistan'ın bir camiye düzenlediği TB2 saldırısında 15 sivilin öldüğünü söylerken; Kırgızistan, Tacikistan'ı Ak-Sai gibi köylere karşı ağır silahlar kullanmakla suçladı. Kırgızistan, (sınır hizmeti aracılığıyla) TB2 kullanan doğrulanmış bir ülkedir; Tacikistan'ın Nisan 2022'de TB2 satın aldığı Orta Doğu Enstitüsü tarafından bildirildi, ancak çatışmalarda kullanıldığı doğrulanmadı. Sonuç 20 Eylül 2022'de ateşkes sağlandı; sınır anlaşması Şubat ve Mart 2025'te yapıldı. Aksi belirtilmedikçe, tüm kayıp ve silah iddiaları tek bir tarafa aittir; ölü sayısı kaynaklar arasında büyük farklılıklar göstermektedir.
|
||||||
Bu aramayla eşleşen hiçbir sonuç bulunamadı.
Her rakam kontrol edildi.
- İnsan Hakları İzleme Örgütü: Kırgızistan-Tacikistan Sınır Çatışmaları Siviller İçin Ölümcül Sonuçlar Doğurdu (21 Eylül 2022)100'den fazla ölü, en az 37 sivil; yaklaşık 137.000 kişi tahliye edildi; her iki taraf da birbirini Grad roketleri ve Bayraktar silahlı insansız hava araçları kullanmakla suçladı; Nisan 2021'deki çatışmalarda 50'den fazla kişi öldü ve yaklaşık 58.000 kişi yerinden edildi.
- Orta Doğu Enstitüsü: İran'ın Tacikistan'daki insansız hava aracı fabrikası (Eric Lob, 3 Haziran 2022)Ababil-2 fabrikası, 17 Mayıs 2022'de Duşanbe'de Muhammed Bağheri tarafından açıldı; Nisan 2022'de Türkiye'nin TB2'yi Tacikistan'a sattığı bildirildi ve bu durum Kırgızistan'ı endişelendirdi.
Veriler 30.09.2026 tarihinde doğrulanmıştır. Tacikistan Hava Kuvvetlerine geri dönelim..