Istres hakkında yazılan her şey pistle başlar ve bunların çoğu biraz yanlış yazılmıştır. LFMI için yayınlanan harita açık ve nettir: tek bir pist, 15/33, gerçek kerterizler 151 ve 331, 3.750 metre uzunluğunda ve 53 metre genişliğinde, havaalanı yüksekliği 82 feet (yaklaşık 25 metre). 15 numaralı eşik 77 feet'te ve 33 numaralı eşik 62 feet'te yer almaktadır. Mürettebatın beyan ettiği ve hesaplamalarını yaptığı pist budur.

Beş kilometrelik rakam, bunun ötesinde kalan kısımdan kaynaklanıyor. 33 numaralı uçtan itibaren, pistin kendisiyle aynı inşaat standardında yapılmış ve uzunluğunun 600 metresinden fazlası işaretlenmiş 1.208 metreye 59 metrelik bir durma yolu bulunuyor; 15 numaralı uçta ise 114 metrelik daha kısa bir durma yolu var. Asfaltlanmış uzunlukları toplarsak, pist kesintisiz olarak 5.000 metreye yakın bir uzunluğa ulaşıyor; bu nedenle Fransa bunu ülkenin en uzun pisti olarak adlandırıyor ve Avrupa'da bu uzunluğu geçmek zor. Önemli bir ayrıntı: Bu, ilan edilen beş kilometrelik iniş mesafesi değil, muazzam miktarda betonla birlikte 3.750 metrelik bir mesafe.

1992 yılında Airbus Industrie tarafından finanse edilen 1200 metrelik uzatma inşa edildi. Toulouse'un, banliyöden çok uzakta, çok büyük uçakları zorlu koşullara maruz bırakabileceği bir yere ihtiyacı vardı ve mistral rüzgarlarının estiği Crau'nun ıssız bozkırında yer alan Istres, bu ihtiyacı karşılamak için en uygun yerdi. Airbus A380 sertifikasyon kampanyası, diğer şeylerin yanı sıra, su üzerinde kayma ve frenleme performansını ölçmek için yapay olarak suyla doldurulmuş bir piste inişler anlamına gelen "test havuzları" için buraya geldi.

İkinci sonuç acil durum trafiğidir. Uzunluğu ve beraberindeki yangın ve kurtarma ekipmanları nedeniyle Istres, başka hiçbir yere gidemeyen sivil uçaklara ev sahipliği yapmıştır. En ünlü olay, 31 Mart 1992'de bir Boeing 707 kargo uçağının 35.000 feet yükseklikte türbülans nedeniyle her iki sağ motorunu da kaybetmesi ve sağ kanadı yanarken, kanatçıkları açık ve rüzgar yönünde yaklaşık 200 knot hızla buraya iniş yapmasıdır. Üçüncü sonuç ise tam olarak buna ihtiyaç duyan Uzay Mekiği'dir: Okyanusun öte tarafında çok uzun, çok geniş ve çok iyi donanımlı bir pist.

Fransa, 20 Eylül 1962'de, özellikle Mirage IV'ün ulaşamayacağı hedeflere ulaşabilmesi için on iki adet Boeing C-135 tanker uçağı siparişi verdi. İlk uçak, 471 numaralı uçak, 3 Şubat 1964'te, son uçak olan 740 numaralı uçak ise 7 Ekim 1964'te geldi; ilk nükleer alarm ertesi gün verildi. 1984 ile 1989 yılları arasında CFM56 motorlarıyla yeniden donatılan ve C-135FR olarak yeniden adlandırılan, 1993'te kanat yakıt ikmal podları eklenen ve 1997'de Fransız hizmetinde KC-135RG olarak bilinen eski ABD Hava Kuvvetleri'nden üç adet ikinci el KC-135R uçağının da katılımıyla, yaklaşık altmış yıl hizmet verdiler. Filo genelinde bu uçak tipi 391.000 saat uçuş yaptı ve Fransa'nın katıldığı her operasyonda yer aldı: Épervier, Daguet, Enduring Freedom, Harmattan, Serval ve Barkhane, Chammal, Hamilton.

İstres'te tanker filoları aşamalar halinde bir araya getirildi. ERV 4/93 Aunis, 13 Temmuz 1965'te C-135F'lerle üste kuruldu ve 1976'da ERV 1/93 oldu; Landes eğitim filosu 5 Eylül 1991'de Mont-de-Marsan'dan taşındı; ve 1 Ağustos 1996'da her ikisi de tek bir birim olan ERV 93 Bretagne'de birleştirildi ve o tarihten itibaren C-135'leri kullanan tek Fransız filosu oldu. 31e escadre aérienne de ravitaillement et de transport stratégiques, 27 Ağustos 2014'te bunların üzerine kuruldu.

Airbus A330 MRTT Phénix, bunların hepsinin yerini aldı. İlk uçak olan MRTT 41, 27 Eylül 2018'de Istres'te teslim edildi ve ilk Fransız seferini 12 Ekim'de gerçekleştirdi. Bu uçak tipinin gelişi yeni altyapıyı zorunlu kıldı; 2017 yılında üssün kuzeyine, uçağın eski hangarlara sığmaması nedeniyle 31 numaralı bakım hangarı inşa edildi ve aynı anda iki Phénix'e hizmet verebilecek bir yakıt deposu da yapıldı.

Stratejik bir yakıt ikmal uçağının aslında kazandırdığı şey, izinsiz erişimdir. Bir Phénix, kanatlarında yaklaşık 110 ton yakıt taşır; bunun yaklaşık 60 tonu başkasına verilebilir ve aynı anda iki savaş uçağına veya bir E-3F Sentry'ye yakıt ikmali yapabilir. Bu, birkaç saatlik yakıtı olan bir savaş uçağını okyanusu geçebilen bir uçağa dönüştürür ve bunu bir alternatif havaalanına, uçuş iznine veya ev sahibi ülkenin onayına gerek kalmadan yapar.

Hava Kuvvetleri (Armée de l'air et de l'espace), üç üssünü stratejik olarak sınıflandırıyor: Saint-Dizier, Avord ve Istres. Saint-Dizier, Stratejik Hava Kuvvetleri'ne (Forces aériennes stratégiques) ait Rafale B uçaklarının ASMPA-R uzun menzilli füzesiyle teyakkuzda beklediği yerdir. Istres ise farklıdır. Savaş başlığı yerine caydırıcılığın ayaklarını taşır ve modern ömrünün büyük bölümünde savaş başlığının kendisini de taşımıştır.

Buradaki nükleer saldırı geçmişi uzun ve genellikle unutulmuş durumda. 1 Nisan 1980'de, on beş SEPECAT Jaguar uçağı ve 25 kilotonluk AN-52 serbest düşüş bombasıyla donatılmış ön stratejik görevle Istres'te 4/7 Limousin avcı filosu kuruldu. 31 Temmuz 1989'da dağıtıldı ve ertesi gün 3/4 Limousin avcı filosu olarak yeniden kuruldu, Dassault Mirage 2000N'ye geçti; 1 Eylül 1991'de Stratejik Hava Kuvvetleri'nin komutasına geçti ve 1996'da Mirage IVP'nin hizmetten çekilmesiyle tam stratejik görevi devraldı. 1 Eylül 2011'de 2/4 La Fayette avcı filosu Luxeuil'den taşınarak Mirage 2000N uçaklarını Istres'ten devraldı ve bu uçaklar Eylül 2018'de hizmetten çekilene kadar bu uçaklarla uçtu. Daha sonra kalan iki nükleer filo Saint-Dizier'de toplandı ve Rafale'ye dönüştürüldü.

Altyapı aynı kaldı. 2008 sonu ile 2012 yılları arasında ASMP-A'nın gelişi için özel mühimmat depoları yeniden düzenlendiğinde, beş özel mühimmat atölyesi deposu, Istres, Saint-Dizier ve Avord'daki üç ASMPA vektör deposuna dönüştürüldü ve ikisi kapatıldı. Yeni düzenlemeye göre füze gövdesi depoda tutuluyor ve filoya veriliyor; savaş başlığı ise kendi koruma bölgesinde ayrı olarak saklanıyor. Fransa savaş başlıklarının nerede olduğunu yayınlamıyor, biz de yayınlamayacağız.

Mevcut katkı tanker uçağından geliyor. Havadan yakıt ikmali olmadan nükleer bir saldırı, çok daha kısa menzilli tek yönlü bir yolculuktur ve tatbikatlar bunu açıkça ortaya koymaktadır: Tam simüle edilmiş nükleer saldırı olan Poker, yılda dört kez düzenlenir ve Rafale, Phénix ve E-3F dahil olmak üzere elliye kadar uçağı seferber edebilir. Yeniden donatılan kuvvetin belirtilen hedefi, 48 saat içinde yirmi Rafale ve on MRTT uçağını 20.000 kilometre hareket ettirmektir.

İki çok farklı kurum sıklıkla karıştırılır. Mont-de-Marsan'daki CEAM, hava kuvvetlerinin kendi operasyonel değerlendirme merkezidir: zaten çalışan bir uçağı alır ve Hava Kuvvetleri'nin onunla nasıl savaşacağına karar verir, taktikleri, kılavuzları ve eğitim müfredatını yazar. Istres'teki DGA Essais en vol ise devlet silahlanma müdürlüğü olan Direction générale de l'armement'e bağlıdır ve ondan önceki görevi yapar. Uçağı uçurarak sözleşmede belirtilenleri yapıp yapmadığını tespit eder, üzerindeki silahları nitelendirir ve devlet adına imza atar. Biri müşterinin taktikçisi, diğeri ise devletin mühendisidir.

Merkez, Kurtuluş'tan hemen sonra, 1944 yılında Centre d'essais en vol adıyla kuruldu ve 2009 yılının sonuna kadar bu adı korudu. Sürekli olarak yer değiştirdi: 31 Aralık 2000'e kadar Brétigny-sur-Orge, 1967'ye kadar Sahra'daki Colomb-Béchar ve Hammaguir, 1998'e kadar Melun-Villaroche, 2009'a kadar Toulouse. Şimdi ise iki merkezde faaliyet gösteriyor: Istres ve Cazaux. Bu merkezlerde toplamda yaklaşık 900 kişi çalışıyor. 2023 yılında 4.000'den fazla test uçuşu gerçekleştirerek yaklaşık 6.500 uçuş saati kaydetti ve yaklaşık seksen uçağı resmen kabul etti. Merkez, 4 Temmuz 2024'te Istres'te sekseninci yıl dönümünü kutladı.

EPNER (École du personnel navigant d'essais et de réception), 1946 yılında François Hussenot, Maurice Cambois ve Charles Cabaret tarafından Brétigny'de kurulmuş ve 1962'de Istres'e taşınmıştır. Dünyada bu türden sadece birkaç okuldan biri olan EPNER, test pilotları, uçuş test mühendisleri, test uçuş mühendisleri ve gözlemcileri, test paraşütçüleri ve hatta deneme uçuşlarını yöneten hava trafik kontrolörlerini eğitmekte ve müttefik ülkelerden de öğrenci kabul etmektedir.

İnşaat işleri de gerçek. En çok kutlanan gün, 2 Mayıs 2001'di; o gün Concorde F-BTSD, Michelin NZG lastikleriyle Istres'te iki iniş denemesi yaptı. Bu deneme, Gonesse kazasından sonra uçağın tekrar hizmete girmesini sağlayan sertifikasyon sürecinde belirleyici bir rol oynadı. Dassault, Safran ve Thales'in hepsi aynı pistten deneme uçuşları yapıyor ve Istres, yedi ulusal test ve kabul merkezinden biri olarak kendi test ve kabul hava trafiğini kontrol ediyor.

14 Ocak 1964 tarihli kararname, Stratejik Hava Kuvvetleri'ni (Forces aériennes stratégiques) kurdu ve Istres en başından beri bu kuvvetin içindeydi. 13 Temmuz 1965'te C-135F tankerleriyle 4/93 Aunis İtfaiye Filosu (Escadron de ravitaillement en vol 4/93 Aunis) ve 15 Ekim 1965'te Dassault Mirage IVA uçaklarıyla 1/93 Guyenne Bombardıman Filosu (Escadron de bombardement 1/93 Guyenne) üste konuşlandı. Istres on bir yıl boyunca hem bombardıman hem de tanker üssü olarak hizmet verdi; Guyenne filosu 30 Haziran 1976'da EB 1/94 olarak yeniden numaralandırıldı ve tankerleri geride bırakarak Avord'a taşındı.

1968'deki zirve noktasında, kuvvet üç kanatta dokuz bombardıman filosunda toplam 62 Mirage IV uçağına ve bunların arkasında on iki C-135F tanker uçağına sahipti. Dokuz bombardıman uçağı sürekli operasyonel alarmdaydı ve beş dakika içinde havalanmaya hazırdı, geri kalanlar ise bir saat içinde onları takip ediyordu; üç tanker uçağı da onların yanında alarmda bekliyordu. Reaksiyon süresi daha sonra on beş dakikaya indirildi. Uçakların hedeflerine ulaşacak menzili vardı, ancak eve dönecek menzili yoktu; mürettebatın, en iyi ihtimalle tarafsız veya müttefik topraklar üzerinde, havalandıktan sonra uçağı terk etmesi bekleniyordu.

Üs, Fransız Afrika politikasının daha keskin uç noktaları için de bir başlangıç noktasıydı. 1974'te Françoise Claustre'nin kaçırılmasının ardından, Mirage IV'ler İstres'ten Çad üzerinde fotoğraf keşif uçuşları yaptı; her sorti yaklaşık sekiz saat sürüyordu ve desteklemek için beş C-135F tanker uçağına ihtiyaç duyuyordu. Mayıs 1978'de ve 1984'ün sonunda daha fazla Afrika görevi izledi ve aynı uçak çifti, 21 Şubat 2003'e kadar ciddi anlamda kullanıldı; o tarihte, BM işaretli gri-yeşil boyalı iki Mirage IV ve iki C-135FR, Tarpan Operasyonu kapsamında Irak üzerinde Birleşmiş Milletler için keşif uçuşları yapmak üzere İstres'ten Suudi Arabistan'daki Prens Sultan Hava Üssü'ne gitti. İşgalden bir gün önce, 19 Mart'ta eve döndüler.

İstres üssü, Soğuk Savaş'ın daha karanlık bir olayında da yer almıştı. 21-24 Nisan 1961 tarihleri arasında Cezayir'de gerçekleşen generallerin darbesi sırasında, komploya karışan birkaç subay, üs komutanlığının onayıyla askeri uçaklarla üsten Cezayir'e uçmuştu. Üs komutanı izindeydi; yardımcısı Komutan Marcel Fischer (Direniş, 1944-45 harekatı, Çinhindi, Fas, Cezayir) sorumluluğu üstlenmiş ve 85 gün boyunca sıkı gözetim altında tutularak erken emekliliğe mahkum edilmişti.

Tanker dönüşümü tamamlandı ancak filo genişletmesi henüz bitmedi. 20 Eylül 2023'e kadar on iki adet A330 MRTT Phénix teslim edilerek ilk sipariş tamamlandı; on üçüncü uçak, MSN 1608 ve üçüncü partinin ilki, son KC-135RG'nin filodan ayrıldığı aynı ayda, Haziran 2025'te teslim alındı. Bu, dönüştürülmüş bir A330-200: Bu türden üç yolcu uçağı, Covid sonrası havacılık destek planı kapsamında 2020 ve 2022'de satın alındı ve nakliye konfigürasyonunda beyaz olarak uçuruldu ve kalan ikisi de 2028'e kadar filoyu on beşe çıkarmak için tankere dönüştürülüyor. Bu da Fransa'yı dünyanın en büyük A330 MRTT operatörü yapıyor.

Hava kuvvetlerinin kendi açıklamasına göre de, bu yeterli değil. Hava ve Uzay Kuvvetleri Kurmay Başkanı General Jérôme Bellanger, Ekim 2025'te A330 MRTT filosunun büyüklüğünün yakından izlendiğini, "çok yönlülüğünün operasyonel beklentiler ve sözleşmeler üst üste binmesine yol açtığını" söylemişti; yani uçak o kadar kullanışlı ki herkes aynı anda onu istiyor, ancak stratejik hava kuvvetlerinin komutasında kalıyor ve her an Fransa'ya geri çağrılabiliyor.

Diğer değişiklik ise lojistikle ilgili. 16 Mayıs 2024'te, o zamanki Hava Kuvvetleri Komutanı General Stéphane Mille tarafından Istres'te Hub des armées yolcu terminali açıldı. Yılda 100.000 yolcu ve 9.000 ton kargo kapasitesine sahip olan terminal, aynı anda 540 kişiyi (iki A330 yükü) ağırlayabiliyor ve yaklaşık bir hektarlık bir alanı kapsıyor. Fransız kuvvetlerinin operasyonlara çıkmak için kullandığı kapı olarak Roissy'nin yerini büyük ölçüde aldı ve Phénix gelmeden önce üssün yılda 10.000 yolcu ağırladığı düşünüldüğünde, bu terminal oldukça büyük bir kapasiteye sahip.

Bunun sonucunda ortaya çıkanlar, 8 Eylül 2026'da Pégase 26 Görevi'nin Istres'ten ayrılmasıyla görüldü: dört Rafale F4, üç Phénix ve iki A400M Atlas, yaklaşık 300 personel, 40.000 kilometreden fazla mesafe ve Grönland, Kanada, Alaska, Japonya, Güney Kore, Endonezya, Hindistan, Katar, Réunion ve Mısır üzerinden beş buçuk haftalık bir yolculuk. Rafale, altı kez havadan yakıt ikmali yaparak yaklaşık on bir saatte iniş yapmadan Alaska'ya ulaştı. Hava Tugay Generali Yann Malard, üssün komutasını on iki gün önce, 27 Ağustos 2026'da devralmıştı.