Monte Real, Leiria'nın kuzeybatısındaki çam ormanlarının içinde, şehir ile Atlantik kıyısı arasında yer almaktadır. Hava Kuvvetleri'nin kendi tarihi, 1938'de Leiria Aeroclube'un buradan uçuşlar gerçekleştirmesiyle başlar ve 1941'den itibaren askeri havaalanı olarak hizmet verdiğini kaydeder. Gerçek inşaat çok daha sonra gerçekleşti: üssün kendisi 1957 ile 1959 yılları arasında inşa edildi ve 4 Ekim 1959'da 5 Numaralı Hava Üssü olarak hizmete açıldı; bu tarih, birliğin hala yıldönümü olarak kutladığı ve komutan değişiminin yapıldığı tarihtir.

Burası ilk günden itibaren bir jet savaş uçağı üssüydü. 51. Filo “Falcões” ve 52. Filo “Galos”, başlangıçta 50, daha sonra 65 adet North American F-86F Sabre uçağı teslim aldı. Üssün sloganı “Alcança Quem Não Cansa”, kabaca “yorulmayan, oraya ulaşır” anlamına geliyordu. Burada sadece kaynak olarak kullanılan Wikipedia'ya göre, açılış törenini Cumhurbaşkanı Amiral Américo Tomás gerçekleştirdi.

52. Filo iki yıldan kısa bir süre görev yaptı: Afrika'daki savaşlar insanları ve uçakları güneye çekmeye başlayınca 12 Temmuz 1961'de devre dışı bırakıldı. Sabre uçağı 31 Temmuz 1980'e kadar kaldı ve 23 yıl ve yaklaşık 60.000 uçuş saatinin ardından emekliye ayrıldı. 1966'dan 1973'e kadar üs, Afrika cepheleri için pilot yetiştirmek amacıyla Fiat G.91 uçaklarını da kullandı ve Haziran 1974'ten itibaren T-33A ve daha sonra T-38 Talon uçaklarında tamamlayıcı pilot eğitimini üstlendi; bu uçaklar Ocak 1987'de 103. Filo ile birlikte Beja'ya gitti.

Üssün açılışından iki yıl sonra ilk savaş yaşandı. Tarihçi José Matos'un Revista Militar'da (sayı 2584, Mayıs 2017) yazdığına göre, sekiz F-86F uçağı 8 Ağustos 1961'de Atlas Operasyonu kapsamında Monte Real'den ayrıldı ve Montijo, Kanarya Adaları'ndaki Gando ve Yeşil Burun Adaları'ndaki Sal üzerinden yaklaşık 2.000 deniz mili uçarak 15 Ağustos'ta Bissau yakınlarındaki Bissalanca'ya ulaştı. Onlarla birlikte, Kaptan Ramiro de Almeida Santos komutasında dört subay ve dört çavuş olmak üzere sekiz pilot da gitti. Hava Kuvvetleri'nin üs tarihçesi, bu birliğin Temmuz 1961'de göreve başladığını belirtiyor.

Hava Kuvvetleri'ne göre, birlik sonraki üç yıl içinde PAIGC isyanına karşı kara saldırısı ve silahlı keşif görevlerinde 577 uçuş gerçekleştirdi. İki Sabre uçağı kaybedildi. Matos, 17 Ağustos 1962'de bir uçağın şiddetli yağmurda pistten çıkıp devrildiğini, pilotun hafif yaralarla kurtulduğunu ve 31 Mayıs 1963'te bir diğerinin Bedanda yakınlarında kendi bombalarının parçalarıyla vurulduğunu, motorunu kaybettiğini ve pilotun fırlatma koltuğuyla atlayıp kurtarıldığını kaydetti. Hava Kuvvetleri, bir uçağın muharebede, bir uçağın da kazada kaybedildiğini belirtiyor.

Sabre uçakları askeri değil, siyasi nedenlerle geri döndü. Bunlar Amerikan yapımı NATO ekipmanlarıydı ve Washington, Atlantik İttifakı bölgesi dışında kullanılmalarına karşı çıkıyordu; Matos, F-84 ve P2V gibi diğer ABD yapımı uçak tipleri için yedek parçaların verilmemesi tehdidinden bahsediyor. Birlik 1964'te geri çekildi ve Hava Kuvvetleri sona erme tarihini Ekim olarak belirledi. 1966'dan itibaren Gine'deki halefi, Batı Almanya'dan temin edilen ve isyanla mücadele çalışmalarına daha uygun olan Fiat G.91 oldu.

Sabre 1980'de emekliye ayrıldığında, Monte Real bir saldırı üssü haline geldi. Portekiz, 1979'da eski ABD Donanması uçak gövdelerinden yeniden inşa edilen LTV A-7P Corsair II'yi seçti ve anlaşma, Azor Adaları'nda Lajes'in Amerikan kullanımı için yapılan tazminat paketine bağlıydı. Brezilyalı uzman site Velho General, bu unsurun 72 milyon ABD doları olduğunu belirtiyor ve birçok uçağın 3.000 ila 4.000 saat uçuş süresiyle geldiğini kaydediyor. İlk dokuz uçak, 24 Aralık 1981'de 302. Filo'yu donatmak üzere Monte Real'e indi.

İkinci bir filo olan Esquadra 304 “Magníficos”, üssün 25. yıldönümü olan 4 Ekim 1984'te faaliyete geçti. Hava Kuvvetleri tarihçesi, ilk partide 20, ikinci partide ise 30 uçak olduğunu belirtiyor. Wikipedia (kaynak), NATO'nun Monte Real'i 28 Haziran 1984'te iki saldırı filosu ve gelecekteki bir önleme filosu için tahsis edilmiş bir ittifak altyapısı olarak resmen kabul ettiğini kaydediyor; F-16'nın on yıl sonra üstleneceği rol de bu şekilde belirlendi.

Corsair, mürettebatı için zorlu bir uçaktı. Velho General, 7 Şubat 1985'ten itibaren Portekiz'de meydana gelen 14 kazada 16 uçağın kaybedildiğini, bunların 13'ünün insan hatası (altı), mekanik arıza (dört), kuş çarpması (üç) ve bir de belirlenemeyen nedene bağlıyor; 1988'de bir motor enjektör problemi, filonun büyük bir bölümünü yaklaşık iki ay boyunca yerde tuttu. Bu uçak tipi, 18 yıl ve yaklaşık 64.000 uçuş saatinin ardından 10 Temmuz 1999'da Portekiz'deki son görevini gerçekleştirdi.

Portekiz'in F-16 filosu Monte Real'de üretildi. Barış Atlantis I programı kapsamında Hava Kuvvetleri, 17'si tek kişilik ve üçü çift kişilik olmak üzere 20 adet F-16A/B Block 15 uçağı, ekipman, Amerika Birleşik Devletleri'nde eğitim ve BA5'te bir ABD destek ekibi satın aldı. 1978'deki yeniden yapılanmada yeniden numaralandırılan eski Sabre filosu olan Esquadra 201 “Falcões”, 4 Ekim 1993'te yeniden aktif hale getirildi ve ilk dört jet Temmuz 1994'te geldi; ilk on yıla ait bir tarih anlatımına göre inişleri 8 Temmuz'da gerçekleşmiştir.

1999 yılında üç uçak İtalya'daki Aviano üssüne konuşlandırıldı ve NATO'nun Müttefik Kuvvetler Operasyonu kapsamında muharebe hava devriyeleri gerçekleştirdi; bu, Hava Kuvvetlerinin Afrika'dan sonraki ilk muharebe görevleriydi. İki resmi kaynak farklılık gösteriyor. Üssün tarihçesi konuşlandırmayı Ocak 1999'dan itibaren başlatıyor ve 270 sorti ve 1.130 uçuş saati veriyor; Hava Kuvvetlerinin F-16 yıldönümü sitesi ise konuşlandırmayı hava harekatının başlangıcı olan 24 Mart 1999'dan itibaren başlatıyor ve yaklaşık 60 personel ve genellikle yedi saatten uzun süren görevlerle 281 sorti ve 1.050 saat veriyor.

1998'de onaylanan Peace Atlantis II projesi, planlanan 40 uçaklık filoya, yedekte tutulan beş uçakla birlikte, çöl depolarından 25 eski ABD uçağını ekledi. Gövde ömrünü 8.000 saate uzatan Orta Yaşam Güncellemesi standardına geçiş, 2000'li yılların başlarında başladı ve son dönüşüm test uçuşu 14 Kasım 2013'te gerçekleştirildi. Beja'dan Alpha Jet uçaklarını uçuran Esquadra 301 "Jaguares", 25 Kasım 2005'te Monte Real'de F-16 uçaklarıyla yeniden aktif hale getirildi.

Bugün Monte Real, Portekiz'in savaş uçaklarının tek üssüdür. Hava Kuvvetleri, 2021 yılı itibariyle 201 ve 301. Filolara operasyonel olarak tahsis edilmiş 30 adet F-16M (bu modernize edilmiş uçağın adı) ve üste yaklaşık 600 askeri ve sivil personele hizmet vermektedir. Ulusal hava savunması için iki adet F-16M sürekli teyakkuzda tutulmaktadır. 19 Haziran 2025'te, teyakkuzdaki bu iki uçak, Portekiz üzerinde olası bir bomba tehdidi bildiren bir yolcu uçağına eşlik etmek üzere havalandı ve Portekiz hava sahasından ayrıldığında uçağı İspanyol kontrolüne devretti.

Filolar ilk olarak 2007 yılında Baltık ülkeleri üzerinde NATO hava polisliği uçuşları gerçekleştirdi. Cumhurbaşkanı Aníbal Cavaco Silva, 17 Ekim 2007'de bölgeyi ziyaret ederek bir alarm tatbikatını izledi ve dört F-16 ile görevlendirilen yaklaşık 170 personelle görüştü. Hava Kuvvetlerinin yıldönümü tarihçesi, altı Baltık konuşlandırmasını daha içeriyor; bunlardan ikisi İzlanda üzerinde, dördü ise Romanya ve Polonya'da güvenlik önlemi göreviydi: bu büyüklükteki bir filo için ağır bir yük ve bu nedenle değiştirme tartışması önem taşıyor.

Üs aynı zamanda bir ihracat atölyesi olarak da hizmet vermiştir. 30 Eylül 2013'te Portekiz, Romanya'ya 12 adet MLU F-16 satmayı kabul etti; bu uçaklardan 13'ünün motoru elden geçirildi ve Romanyalı pilotlar, görev planlayıcıları ve teknisyenler eğitildi; 2019'da beş uçak daha için anlaşma sağlandı. Hava Kuvvetleri'nin 62. yıldönümü notunda 40 uçağın MLU'ya dönüştürüldüğü belirtiliyor; bu nedenle hem bu rakam hem de bugünkü 30 rakamı resmi materyallerde yer alıyor. Monte Real'de kalıcı olarak konuşlanmış hiçbir müttefik hava birliği bulunmamaktadır.

Leiria bölgesi yıllardır Monte Real'de bir sivil hava terminali istiyordu. Eylül 2019'da Başbakan António Costa, Leiria'da yaptığı açıklamada, üssün sivil havacılığa açılmasının "adil ve gerekli" olduğunu söylemişti. Mart 2021'de Leiria ve Marinha Grande konseyleri, bölgesel belediyeler arası kuruluşlar, Politeknik ve iş dernekleri, hükümete ortaklaşa baskı yaparak, dönüşümün maliyetini 20 milyon Euro olarak tahmin etmiş ve yılda 400.000 ila 500.000 yolcu öngörmüşlerdi; Fatima kutsal alanı ise 20 km uzaklıktaydı.

Bölge içinden de şüpheler yükseldi. 21 Mart 2021'de Coimbra Belediye Başkanı Manuel Machado, üssün strateji ve savunma nedenleriyle sivil havacılığa "çok zorlukla" açılacağını ve Hava Kuvvetlerinin bunu ancak başka yerlerde uygun koşullar yaratılırsa kabul edeceğini söyledi. Nisan 2023'te, Lizbon'un yeni havaalanı için ilk aşamada Monte Real'i inceleyen Bağımsız Teknik Komisyon, onu nihai seçenekler listesinden çıkardı.

28 Ocak 2026'da Kristin Fırtınası, saatte 178 km hızla üsse çarptı; Observador'un bildirdiğine göre bu, 2018'de Leslie Fırtınası'nın belirlediği saatte 176,4 km olan önceki ulusal rekorun üzerindeydi; ardından hava istasyonu imha edildi. Hava Kuvvetleri, sayı vermeden ağır maddi hasar ve hasarlı uçaklar olduğunu kabul etti ve kimsenin yaralanmadığını ve hava savunma görevinin operasyonel kaldığını söyledi. Basın, önce en az iki, ardından en az dört F-16'nın vurulduğunu bildirdi.